نوع مقاله : مقاله پژوهشی
نویسندگان
1 گروه روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه پیام نور تهران، ایران.
2 گروه روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.
چکیده
کلیدواژهها
عنوان مقاله [English]
نویسندگان [English]
In recent years (especially during the corona pandemic and virtual education), electronic learning has attracted the attention of many researchers. The present study was conducted with the aim of investigating the relationship between motivational beliefs and e-learning readiness with the mediation of information literacy. The research method is descriptive. The statistical population includes all the students of Farhangian University of Yazd, Among them, 277 people were selected by stratified percentage sampling method.. In order to achieve the objectives of the research, 277 people were selected from among all the students of Farhangian University of Yazd by stratified percentage sampling method. In order to collect data, the information literacy questionnaire of Nikpour et al. (2013), the motivational beliefs of Pentrich et al. (1991) and the readiness of the learner to enter the electronic courses of Saraji and Yarmohammadi Vasil (2014) were used. The data of the research was analyzed at two descriptive and inferential levels using SPSS statistical software and PLS structural equation software. The research findings showed that there is a positive and significant relationship between motivational beliefs and e-learning readiness (p<0.05). Also, information literacy plays a mediating role in the relationship between motivational beliefs and e-learning readiness. The obtained results showed that increasing students' motivation in the online educational environment increases their ability to acquire information literacy skills and ultimately increases their readiness for electronic learning. Therefore, it is suggested that educational workshops be held to strengthen motivational beliefs and increase students' literacy skills in order to increase their e-learning readiness
Keywords: Motivational beliefs, e-learning, information literacy.
کلیدواژهها [English]
مقدمه
فناوری اطلاعات و ارتباطات، تحولات شگرفی را در تمام زوایای زندگی فردی و جمعی انسان ایجاد کرده است، از جمله این تحولات رشد و توسعه یادگیری الکترونیکی است. یادگیری الکترونیکی حاصل بههم تنیدن مستقیم «آموزش» و «فناوری اطلاعات و ارتباطات» است (بازرگان, 1400)؛ این رویکرد، یکی از روشهای جدید آموزش مبتنی بر فناوری اطلاعات و ارتباطات است که با محور قراردادن انسان بهعنوان یادگیرنده فعال، میتواند تمامی اشکال آموزش و پرورش و یادگیری را در قرن بیست و یکم متحول سازد و به چالشهای حاصل از میزان تقاضای اجتماعی برای آموزش و فقدان آموزش کافی پایان دهد (میلز[1] و همکاران، 2009). هرچند استفاده از فناوری در فرایند آموزش و یادگیری از چند دهه گذشته مدنظر بوده است، اما شیوع ویروس کرونا فرصتی بود که استفاده از فناوری اطلاعات و ارتباطات در آموزشعالی ناخواسته اجباری شود (بازرگان، 1400). تعطیلی غیرمنتظره دانشگاهها و مؤسسات آموزشعالی در نتیجه شیوع ویروس کرونا، مسئولین را بر آن داشت روشهای جایگزینی را برای روشهای یادگیری سنتی پیشنهاد دهند تا اطمینان حاصل شود که دانشجویان رها نشدهاند و آموزش همچنان ادامه دارد، در عین حال از گسترش این بیماری همهگیر نیز جلوگیری شود؛ از این رو روشهای جدید آموزش الکترونیکی جایگزین روشهای سنتی آموزش شد (ماتوک و دیگران، 2022).[2] سیستم آموزش الکترونیکی بهدلیل فراگیر بودن (در دسترس بودن در هر مکان و هر زمان)، هزینه کم، سهولت استفاده و ویژگی تعاملی، منبع مهمی از اطلاعات است (المیاه[3]، 2022). در فرایند یادگیری الکترونیکی فرصتهای یادگیری مستقل، سبکهای تدریس و طراحی محتوا به شیوههای گوناگون و متنوع فراهم شدهاست (عباسی کسانی و همکاران، 1398). آمادگی یادگیری الکترونیکی، توانایی افراد برای استفاده از منابع آموزش الکترونیکی و فناوریهای چندرسانهای بهمنظور بهبود کیفیت یادگیری است. آمادگی دانشجویان برای آموزش الکترونیکی از جمله عواملی است که موفقیت این سیستم آموزشی را تضمین مینماید. در صورتی که دانشجویان برای یادگیری از طریق سیستمهای یادگیری الکترونیکی آمادگی نداشتهباشند در ورود به چنین سیستمهایی با مشکل مواجه میشوند و این امر عملکرد آنها را تحتتأثیر قرار میدهد (یانگ[4]، 2021).
در تحقیقی وات کینز، تری نر و لی[5] (2004) آمادگی یادگیری الکترونیکی دانشجویان را در شش محور دسترسی به فناوری، مهارت ارتباطات پیوسته (آنلاین)، انگیزش، توانایی یادگیری از طریق رسانه، گفتگوهای گروهی اینترنتی و مسائل مهم جهت موفقیت در یادگیری الکترونیکی اندازه گیری کردند. نتایج حاصل از یک مطالعه در ترکیه نیز نشان داد که در توسعه اجرای یادگیری الکترونیکی، منابع انسانی باید در اولویت باشد (واحدی، 1400). فراز کیش و منتظر (1399) نیز در پژوهش خود به این نتیجه رسیدند که یکی از دلایل مهم عدم موفقیت نظامهای یادگیری الکترونیکی در دانشگاههای کشور میتواند عدم آمادگی ادراکی دانشجویان باشد؛ سراجی و یار محمدی (1389) نیز با بررسی پیشینه پژوهشی موجود در این زمینه، عوامل مرتبط با آمادگی ورودی یادگیرنده به محیط یادگیری الکترونیکی را شناسایی کردند که ماحصل پژوهش ایشان تدوین ابزاری برای سنجش میزان آمادگی ورودی یادگیرنده برای حضور در دورههای آموزش الکترونیکی بود. از این رو لازم است بر آگاهی بخشی و آموزش دانشجویان در این حوزه تمرکز بیشتری شود.
برای موفقیت در یادگیری الکترونیکی، تبحر در کاربرد ابزارهای فناوری اطلاعات کافی نیست، بلکه یادگیرندگان باید توانایی پردازش اطلاعات را نیز داشتهباشند؛ از این رو مراکز آموزشی باید فرصتهای کسب مهارتهای پردازش اطلاعات و نگرش مناسب استفاده از فناوری اطلاعات را برای یادگیرندگان ایجاد کنند که در این خصوص مهارتهای سواد اطلاعاتی، این دانش و نگرش را فراهم میسازد (کانگ[6]،2009). خادمیزاده و همکاران(1401) در پژوهش خود به این نتیجه رسیدند که برای توانمندکردن دانشجویان جهت یادگیری و آموزش الکترونیکی، آشنایی آنها با سواد اطلاعاتی و استفاده از رسانهها ضروری میباشد؛ همچنین میزان سواد اطلاعاتی دانشجویان در اثربخشی سبکهای یادگیری الکترونیکی دانشجویان تأثیرگذار است. بتولی و همکاران (1398) با مرور نظاممند مقالههای قلمرو خودآموزهای آنلاین سواد اطلاعاتی، اثربخشی خودآموزهای آنلاین سواد اطلاعاتی بر یادگیری دانشجویان را بررسی کردند؛ نتایج حاکی از اثربخش بودن خودآموز آنلاین بر یادگیری مهارتهای سواد اطلاعاتی بود. هوشنگنژاد و همکاران(1397) نیز با بررسی نقش مؤلفههای سواد اطلاعاتی در پذیرش یادگیری الکترونیک دانشجویان دانشکده فنی و مهندسی به این نتیجه رسیدند که برای بالا بردن اقبال دانشجویان به پذیرش یادگیری الکترونیکی باید مؤلفههای سواد اطلاعاتی در دانشجویان تقویت شود. ابیلی و همکاران (1396) نیز با بررسی ارتباط بین یادگیری خود راهبر و میزان سواد فناوری اطلاعات و ارتباطات دانشجویان گروه علوم مهندسی در دورههای یادگیری الکترونیکی مؤسسه آموزشعالی مهر البرز به این نتیجه رسیدند که بین تمامی مؤلفههای یادگیری خود راهبر و سواد فناوری اطلاعات و ارتباطات همبستگی مثبت و معنادار وجود دارد. ملکیان و غفاری (1395) نیز با بررسی مروری و نظری ادبیات کتابخانهای در خصوص نقش سواد اطلاعاتی در یادگیری الکترونیکی دانشجویان به این نتیجه رسیدند که سواد اطلاعاتی میتواند در ارتقا سطح مهارتهای یادگیری الکترونیکی دانشجویان مؤثر واقع شود. علی نژاد و همکاران(1390) نیز با بیان اینکه بهدلیل ویژگیها و تفاوتهایی که یادگیری الکترونیکی با آموزش مرسوم دارد، اهمیت و ضرورت سواد اطلاعاتی در آن بیشتر است به این نتیجه رسیدند که بین سطح سواد اطلاعاتی و عملکرد تحصیلی دانشجویان در یادگیری الکترونیکی رابطه وجود دارد.
از دیگر عوامل تأثیرگذار بر یادگیری الکترونیکی، فهم فرایندهای انگیزشی و شناختی مؤثر بر یادگیری و روابط این فرایندها با یکدیگر میباشد؛ با در نظر گرفتن مؤلفههای انگیزشی در کنار مؤلفههای شناختی بهنحو عینیتر و واقعبینانهتری میتوان یادگیری را تبیین کرد (ربانی و یوسفی، 1391). باورهای انگیزشی دستهای از معیارهای شخصی و اجتماعی هستند که افراد برای انجام یک عمل به آنها مراجعه میکنند. این باورها دربرگیرنده معیارهایی جهت انتخاب روشهای انجام تکلیف بوده و به وسیلهی پیامدهای ناشی از رفتار، همانندسازی با دیگران و سایر عوامل تحتتأثیر قرار میگیرند و در موقعیتهای مختلف تغییر میکنند (قدمپور، 1382). اگر محیط آموزشی بهخوبی طراحی شده باشد و دانشجویان از انگیزه کافی برخودار نباشند، در آن صورت موفقیت حاصل نمیگردد (واحدی، 1399).
باورهای انگیزشی در کلاسهای آموزش مجازی بر عملکرد تحصیلی یادگیرندگان مؤثر است؛ به این دلیل که در این نوع آموزش، یادگیرنده مسئول یادگیری خود است و فعالانه فرایند یادگیری را دنبال میکند، از این رو افرادی که انگیزش بیشتری داشتهباشند و از راهبردهای شناختی بهتری استفادهکنند، احتمال پیشرفت تحصیلی بیشتری خواهند داشت (پور اصغر و همکاران، 1397؛ سلاجقه و حسینی شاوون، 1397). برخی از مطالعات از جمله (باقرزاده همایی، 1399) نشان دادهاند که باورهای انگیزشی در آموزش مجازی در سطوح پایین تری قرار دارد و لذا باید متغیرهای مؤثر بر ان را مورد شناسایی و تحلیل قرار داد و برای بهبود وضعیت آموزش مجازی به راهکارهایی دستیافت. از اینرو لازم است در آموزش مجازی به باورهای انگیزشی دانشجویان نیز توجه شود (اوزر و اکگلون[7]، 2015) نیز در پژوهشی به این نتیجه رسید که روشهای آموزش آنلاین تأثیر به سزایی بر باورهای انگیزشی در آموزش مجازی دارد، بنابراین باید از طریق اصلاح روشهای آموزش آنلاین، باورهای انگیزشی را در دانشجویان تقویت نمود تا میزان یادگیری الکترونیک افزایش یابد. ریان و دسی[8](2000) در پژوهش خود به این نتیجه رسیدند که از آنجایی که در محیطهای آموزشی آنلاین دانشجویان از آزادی عمل بیشتری برخوردار هستند انگیزه و آمادگی آنها برای یادگیری الکترونیکی بیشتر خواهد بود. نتایج پژوهش یلماز[9](2016) نشان داد که آمادگی یادگیری الکترونیکی پیشبینی کننده معناداری برای رضایت و انگیزه دانشجویان است. بنابراین بررسی رابطه باورهای انگیزشی و آمادگی یادگیری الکترونیکی موضوعی قابل تأمل است. (بستان پیرا وهمکاران 1395) نیز در پژوهش خود به این نتیجه رسیدند که بین مهارتهای سواد اطلاعاتی و انگیزش تحصیلی دانشجویان رابطه معنادار وجود دارد. با توجه به مطالب مطرحشده، پژوهش حاضر در صدد پاسخگویی به این سؤال اصلی است که آیا سواد اطلاعاتی در رابطه بین باورهای انگیزشی با آمادگی یادگیری الکترونیکی نقش میانجی دارد؟ از این رو با توجه به اهمیت و نقش سواد اطلاعاتی در آمادگی یادگیری الکترونیکی، پژوهش حاضر «سواد اطلاعاتی» را بهعنوان یک متغیر میانجی شکل (1) مدل مفهومی پژوهش را نشانمیدهد. در این مدل باورهای انگیزشی بهعنوان متغیر مستقل، آمادگی یادگیری الکترونیکی بهعنوان متغیر وابسته و سواد اطلاعاتی بهعنوان متغیر میانجی مورد بررسی قرار گرفته است.
شکل 1. مدل مفهومی پژوهش
روش
روش پژوهش بر مبنای هدف از نوع کاربردی، از حیث گردآوری دادهها از نوع همبستگی میباشد. جامعه آماری پژوهش شامل کلیه دانشجویان دانشگاه فرهنگیان یزد در سال تحصیلی 1401-1400 بود که براساس فرمول کو کران تعداد 277 نفر از دانشجویان بهروش نمونهگیری طبقهای درصدی انتخاب شدند. از میان افراد نمونه 8/57 درصد مرد و 2/42 درصد زن بود. از نظر سنی 6/16 درصد از پاسخ دهندگان سنشان کمتر از 25 سال، 9/41 درصد از آنها سنشان بین 25 تا 30 سال و 7/30 درصد از آنها سنشان بین 30 تا 35 سال و 8/10 سنشان بیشتر از 35 سال بود.
ابزار
در این پژوهش عمدهترین ابزار گردآوری اطلاعات پرسشنامه بوده است. سازهی سواد اطلاعاتی براساس پرسشنامه سواد اطلاعاتی نیکپور(1391)، سازهی باورهای انگیزشی براساس پرسشنامه باورهای انگیزشی پنتریج و دیگران(1991) و سازهی آمادگی یادگیری الکترونیکی براساس پرسشنامه آمادگی ورودی یادگیرنده به دورههای الکترونیکی سراجی و یارمحمدی واصل (1389) سنجیده شدند. برای تجزیه وتحلیل دادهها از نرمافزار است. پی. اس.اس نسخه 32 در بخش آمار توصیفی و استنباطی و از مدل معادلات ساختاری بهکمک نرمافزار پی آل اس برای بررسی فرضیههای پژوهش استفاده شد.
یافتهها
برای بررسی میزان پایایی پرسشنامه از معیارهای روش حداقل مربعات جزئی استفاده شد. در این روش پایایی توسط دو معیار سنجش میشود 1) آلفای کرونباخ، 2) پایایی ترکیبی (CR).
نتایج مربوط به پایایی پرسشنامهی پژوهش توسط دو معیار یادشده در جدول شماره 1 آورده شدهاست. روایی پرسشنامه توسط دو معیار روایی همگرا و واگرا و با استفاده از روش حداقل مربعات جزئی بررسی شد. مطابق با جدول شماره 2، تمامی مقادیر نشاندهندهی همگرایی مناسب پرسشنامه است.
جدول 1. همگرایی پرسشنامه
|
متغیرها |
آلفای کرونباخ |
پایایی ترکیبی (CR) |
|
باورهای انگیزشی |
936/0 |
938/0 |
|
سواد اطلاعاتی |
896/0 |
897/0 |
|
آمادگی یادگیری الکترونیکی |
855/0 |
856/0 |
جدول 2. مقادیر قطر اصلی پرسشنامه
|
متغیرها |
باورهای انگیزشی |
سواد اطلاعاتی |
آمادگی یادگیری الکترونیکی |
|
AVE |
669/0 |
624/0 |
618/0 |
همانطورکه در ماتریس زیر جدول شماره 3 قابل مشاهده میباشد، مقادیر قطر اصلی ماتریس جذر ضرایب AVE هر سازه از مقادیر پایین (ضرایب همبستگی هر سازه با سازههای دیگر) بیشتر بوده و این مطلب نشاندهندهی قابل قبول بودن روایی واگرا سازههاست.
|
متغیرها |
1 |
2 |
3 |
|
باورهای انگیزشی |
0/713 |
||
|
سواد اطلاعاتی |
0/607 |
0/561 |
|
|
آمادگی یادگیری الکترونیکی |
0/893 |
0/503 |
0/511 |
جدول 3. واگرایی پرسشنامه
برازش مدل بیرونی
پس از بررسی برازش مدلهای اندازهگیری نوبت به برازش مدل ساختاری پژوهش میرسد. بخش مدل ساختاری برخلاف مدلهای اندازهگیری، به سؤالات (متغیرهای آشکار) مربوط نیست و تنها متغیرهای پنهان همراه با روابط میان آنها بررسی میشود.
ضرایب معناداری t- value
برای بررسی برازش مدل ساختاری پژوهش از چندین معیار استفاده میشود که اولین و اساسیترین معیار، ضرایب معناداری t است. برازش مدل ساختاری با استفاده از ضرایب t به این صورت است که این ضرایب باید از 96/1 بیشتر باشند تا بتوان در سطح اطمینان 95% معنادار بودن آنها را تأیید ساخت. نتایج معناداری ضرایب براساس مقدار آماره t در نمودار شماره 1 آورده شدهاست که بیانگر معنادار بودن تأثیر است.
شکل 2. مقادیر ضرایب معناداری
شکل 3. مقادیر ضرایب استاندارد شده
مقادیر ضریب استاندارد که نشاندهنده میزان تبیین تغییرات سازهها توسط یکدیگر میباشد در نمودار شماره 2 نشان داده شدهاست و نشانمیدهد که در حدود 53/0 از تغییرات آمادگی یادگیری الکترونیکی توسط باورهای انگیزشی پیشبینی میشود. همچنین حدود 97/0 از تغییرات آمادگی یادگیری الکترونیکی توسط سواد اطلاعاتی پیشبینی میشود. حدود 87/0 تغییرات سواد اطلاعاتی نیز توسط باورهای انگیزشی پیشبینی میشود.
خلاصه نتایج الگو یابی معادلات ساختاری در جدول شماره 4 ارائه شدهاست:
جدول 4. نتایج اجرای الگو یابی معادلات ساختاری تحقیق
|
روابط متغیرهای تحقیق |
اعداد معناداری (ارزش t) |
اثر مستقیم ® |
اثر غیر مستقیم |
نتیجه |
|
باورهای انگیزشی - سواد اطلاعاتی- آمادگی یادگیری الکترونیکی |
- |
869/0*971/0=843/0 |
مثبت و معنادار |
|
|
باورهای انگیزشی با آمادگی یادگیری الکترونیکی |
455/7 |
532/0 |
- |
مثبت و معنادار |
|
باورهای انگیزشی و سواد اطلاعاتی |
903/13 |
869/0 |
- |
مثبت و معنادار |
|
سواد اطلاعاتی و آمادگی یادگیری الکترونیکی |
873/18 |
971/0 |
- |
مثبت و معنادار |
در این تحقیق نقش میانجیگری متغیرها نیز بررسی میگردد. لازم به ذکر است که در بررسی روابط میان متغیرها با وجود نقش متغیر میانجی بایستی اثرات مستقیم و غیر مستقیم مورد بررسی قرار گیرند. در صورتی که اثر غیر مستقیم بیشتر از اثر مستقیم باشد، نقش واسطهای متغیر میانجی پذیرفته میشود. چنانچه عدد معناداری بهدست آمده از این طریق بزرگتر از قدر مطلق 96/1 باشد فرض صفر رد و فرض مقابل صفر تایید میشود. خلاصه نتایج در جدول 5 ارائه شدهاست.
|
فرضیه |
ضریب تخمین غیر استاندارد مسیر اول |
ضریب تخمین استاندارد مسیر دوم |
خطای استاندارد مربوط به مسیر اول |
خطای استاندارد مربوط به مسیر دوم |
Z |
نتیجه |
|
رابطه باورهای انگیزشی با آمادگی یادگیری الکترونیکی با میانجی گری سواد اطلاعاتی |
67/0 |
65/0 |
068/0 |
070/0 |
14/6 |
تایید |
برای تعیین مسیرهای غیر مستقیم (رابطه باورهای انگیزشی با آمادگی یادگیری الکترونیکی با میانجی گری سواد اطلاعاتی) از روش بوت استراپ در برنامه ماکروی پریچر و هیز(2008) بر روی نرم افزارSpss23 استفاده شد. جدول 6 نتایج بوت استراپ را برای مسیرهای غیر مستقیم الگو نشانمیدهد.
جدول 6. نتایج بوت استراپ برای مسیرهای غیر مستقیم
|
مسیر |
داده |
بوت |
سوگیری |
خطای استاندارد |
حد پایین |
حد بالا |
|
رابطه باورهای انگیزشی با آمادگی یادگیری الکترونیکی با میانجی گری سواد اطلاعاتی |
0.2010 |
2015/0 |
0005/0 |
06521/0 |
1037/0 |
3269/0 |
با توجه به جدول 6 حد بالا و پایین فاصله اطمینان برای رابطه باورهای انگیزشی با آمادگی یادگیری الکترونیکی با میانجی گری سواد اطلاعاتی، صفر را در بر نمیگیرد. سطح اطمینان این فاصله اطمینان 0.95 درصد و تعداد نمونهگیری مجدد بوت استراپ 1000 میباشد. با توجه به اینکه صفر بیرون از این فاصله قرار میگیرد، رابطه غیر مستقیم متغیرها معنیدار میباشد.
تمامی ضرایب بارهای عاملی از 4/0 بیشتر است که نشان از مناسب بودن این مدل دارد. در جدول 7. شاخصهای کیفیت مدل در روش حداقل مربعات جزئی ارائه شدهاست.
جدول 7. شاخصهای کیفیت مدل و سطح پذیرش آنها در روش حداقل مربعات جزئی
|
متغیر |
ساخت روایی مشترک متقاطع |
پایایی مرکب |
میانگین واریانسهای استخراجشده |
|
سطح پذیرش 0= < |
7/0 < |
5/0 < |
|
|
باورهای انگیزشی |
157/0 |
779/0 |
619/0 |
|
سواد اطلاعاتی |
166/0 |
785/0 |
657/0 |
|
آمادگی یادگیری الکترونیکی |
210/0 |
740/0 |
608/0 |
نتیجهگیری و بحث
این پژوهش به بررسی رابطهی باورهای انگیزشی و آمادگی یادگیری الکترونیکی با میانجیگری سواد اطلاعاتی پرداخته شد. در این راستا از روش حداقل مربعات جزئی برای بررسی فرضیههای پژوهش استفاده شد. نتایج بررسیها نشان داد که بین باورهای انگیزشی و سواد اطلاعاتی رابطه معناداری وجود دارد. نتایج این بخش از پژوهش با یافتههای بستان پیرا و همکاران، 1395 همسو میباشد. در تبیین نتیجه بهدستآمده میتوان استنباط نمود که هر چه دانشجویان نسبت به توانمندیهای خود شناخت بیشتری داشته و از باورهای انگیزشی بهتری برخوردار باشند، بهتر میتوانند از مهارتهای سواد اطلاعاتی در جهت دستیابی به اطلاعات موردنیاز خود بهره ببرند. یافتههای بهدست آمده همچنین نشان داد که بین سواد اطلاعاتی و آمادگی یادگیری الکترونیکی رابطه معنادار وجود دارد. نتایج این بخش از پژوهش با یافتههای شریفی و اسلامیه، 1390؛ ملکیان و غفاری،1395؛ ابیلی و همکاران، 1396؛ هوشنگ نژاد و همکاران، 1397؛ بتولی و همکاران، 1398 همسو میباشد. در تبیین نتیجه بهدستآمده میتوان استنباط نمود که در فرایند آموزش الکترونیکی دانشجو باید توانایی دستیابی به منابع علمی و اطلاعاتی مورد نیاز و بهرهبرداری بهتر و بیشتر از آنها را داشتهباشد؛ لازمه این توانایی برخوردار بودن دانشجویان از مهارتهای سواد اطلاعاتی است. دانشجویانی که از مهارتهای سواد اطلاعاتی مناسب برخوردار باشند آمادگی بهتر و بیشتری برای یادگیری الکترونیکی خواهند داشت.
بخش دیگر یافتهها نشان داد که بین باورهای انگیزشی و آمادگی یادگیری الکترونیکی رابطه معنادار وجود دارد. نتایج این بخش از پژوهش نیز با یافتههای اوزر و اکگلون، 2015 و سلاجقه، 1397 همسو میباشد. در تبیین نتیجه بهدست آمده میتوان اینگونه استنباط نمود که موفقیت در فرایند یادگیری الکترونیکی مستلزم مشارکت فعال یادگیرنده میباشد، تقویت باورهای انگیزشی در دانشجویان میتواند میزان مشارکت فعال آنها در فرایند یادگیری الکترونیکی را بیشتر کرده و باعث افزایش میزان آمادگی یادگیری الکترونیکی آنها شود. بنابراین لازم است در برنامهریزی برای یادگیری الکترونیکی، از روشهای مؤثر برانگیختن انگیزه در دانشجویان مطلع بود و آنها را بهگونهای مناسب به کار بست.
نتایج بهدست آمده همچنین نشان داد که بین باورهای انگیزشی و آمادگی یادگیری الکترونیکی با میانجیگری سواد اطلاعاتی رابطه معنادار وجود دارد. نتایج این بخش پژوهش با یافتههای پور اصغر، کیامنش و سرمدی، 1395؛ باقرزاده همایی، 1399؛ اوزر و اکگلون، 2015 همسو میباشد. در تبیین نتیجه بهدستآمده از این بخش میتوان استنباط نمود که فرایند یادگیری الکترونیکی، فعالیتی دانشجو محور است که در آن دانشجو فعالانه فرایند یادگیری را دنبال میکند و مسئول یادگیری خود است؛ از اینرو دانشجویانی که انگیزش بیشتری داشتهباشند عملکرد بهتری خواهند داشت و بهتر خواهند توانست از توانمندیهای سواد اطلاعاتی خود در جهت دستیابی به منابع و اطلاعات موردنیاز استفادهکنند. بنابراین استفاده از مهارتهای سواد اطلاعاتی گرچه میتواند برای هر یادگیرندهای مؤثر باشد، اما به نظر میرسد در فرایند یادگیری الکترونیکی اهمیت بیشتری دارد که شاید به این علت باشد که یادگیرنده در محیط یادگیری الکترونیکی بیشتر از محیط یادگیری سنتی مسئول یادگیری خویش است و فرایند یادگیری خود را مدیریت میکند؛ از طرف دیگر گسترش روزافزون دانش و افزایش منابع اطلاعاتی باعث میشود تا دستیابی به اطلاعات مناسب خود نیازمند برخورداری از مهارتهایی باشد که بتواند حجم گسترده و عظیم اطلاعات و منابع اطلاعاتی را مدیریت و کنترل کند.. از این رو آموزش مهارتهای سواد اطلاعاتی در توسعه یادگیری الکترونیکی در دانشگاهها میتواند نقش مهمی داشتهباشد. دانشجویانی که از مهارتهای سواد اطلاعاتی برخوردارند بهتر میتوانند ماهیت و گستره اطلاعات موردنیاز را تشخیص دهند، بهشکلی مؤثر و کارآمد به اطلاعات موردنیاز دسترسی پیدا کنند و در جهت هدف و مقصدی که مدنظرشان است از اطلاعات موردنیاز استفادهکنند. بنابراین سواد اطلاعاتی با توجه به اینکه منجر به ارتقا مهارتهای لازم بهمنظور شناسایی درست منابع اطلاعاتی، دسترسی و همچنین توانایی استفاده هدفمند از اطلاعات میشود میتواند در ارتقا سطح مهارتهای یادگیری الکترونیکی دانشجویان مؤثر واقع شود.
با عنایت به نتایج حاصل از این پژوهش و سایر پژوهشهای مشابه میتوان گفت یادگیری الکترونیکی میتواند روشی جدید در جهت دستیابی به اهداف آموزشی و پژوهشی دانشگاهها باشد. از این رو ضروری است که مدیران و مسئولان دانشگاهها و مؤسسات آموزشعالی در این زمینه برنامهریزی و سیاستگذاریهای لازم را در جهت افزایش بهرهبرداری از این نوع آموزش انجام دهند؛ انجام اقداماتی از قبیل ادغام مهارتهای سواد اطلاعاتی با دورههای آموزشی که برای دانشجویان برگزار میشود، بهره برداری مناسب از امکانات و توانمندیهای سخت افزاری و نرم افزاری دانشگاه در کنار اساتید آگاه و توانمند میتواند میزان انگیزش، مهارتها و توانمندیهای دانشجویان را افزایش داده و در نهایت باعث ارتقای عملکرد علمی و پژوهشی دانشگاهها شود.
در خاتمه باید به محدودیت این پژوهش اشاره کرد. مهمترین محدودیت پژوهش کمی بودن بررسی است که نمیتوان بهطور دقیق ابعاد مختلف مسأله را شناسایی کرد. دیگر محدودیت پژوهش محدود نمودن نمونهی پژوهش به دانشجویان دانشگاه فرهنگیان یزد میباشد که باعث محدودیت در تعمیم پذیری نتایج خواهد شد.
تعارض منافع: در این پژوهش هیچگونه تعارض منافع بین نویسندگان وجود ندارد.
[1] .Mills
[2] .Maatuk
[3] .Almaiah
[4] .Yang
[5]. Watkins, Leigh, Triner D.
[6] .Kong
[7] .Ozer & Akgun
[8]. Ryan & Deci
[9] .Yılmaz
)