نوع مقاله : مقاله پژوهشی
نویسندگان
1 استادیار گروه آمار، دانشگاه پیام نور، کد پستی: 19569، تهران، ایران
2 استادیار گروه علوم تربیتی، دانشگاه پیام نور، کد پستی: 19569، تهران، ایران
3 کارشناس ارشد گروه علوم تربیتی، دانشگاه پیام نور، کد پستی: 19569، تهران، ایران
چکیده
کلیدواژهها
عنوان مقاله [English]
نویسندگان [English]
One of the most important needs and capitals of every human during his life is to have self-esteem and creativity. This research has investigated the effect of origami training tools on the creativity and self-esteem of female students Yazd city. This research was of quasi-experimental type in two stages of pre and post tests and in two groups of test and control. The statistical population included 4th grade female students in District 2 of Yazd city, and samples of 30 qualified volunteers were selected and replaced in two experimental and control groups. The experimental group was trained for 9 sessions of 30 minutes. The control group did not receive any training. The tools were Torrance Form B (1981) and Cooper Smith (1967) Self-Esteem Questionnaire, which was completed in two stages by two experimental and control groups. The results of covariance analysis showed that the effects of origami training significantly increased creativity (P=0.011) and self-esteem (P<0.001). Based on the results of the present research, origami training increases students' creativity and self-esteem in answering the questions of creativity and self-esteem tests and increases students' performance. Therefore, to increase the level of creativity and self-esteem, origami training is recommended.
کلیدواژهها [English]
مقدمه
توجه به بهداشت و سلامت روانی کودکان و نوجوانان در جوامع اهمیت ویژهای دارد و توجه به عزتنفس و خلاقیت بهعنوان دو ویژگی شخصیتی ممتاز یکی از ضرورتهای پژوهشی محسوبمیشود. بسیاری از محققان درصدد بررسی تأثیر متغیرهای پیشبینی و یا روابط بین خصوصیات روانی-حرکتی با دو متغیر عزتنفس و خلاقیت هستند.
عزتنفس[1] بهعنوان شاخصی برای احساس رضایت از تواناییهای خود و اینکه شما شایسته دوستداشتن یا احترام هستید (لانگ من[2]، 2020 ) تشکیل میدهد، از اهمیت قابلتوجهی برخوردار است (نجفی و همکاران، 1401). ازسویی توان اندیشیدن مطلوب و سازماندهیشده است و توانایی تولید ایدههای نو و گوناگون را در بر میگیرد که فرایند حس کردن مسائل و رفع کاستیها، ارزیابیها، آزمون بازنگری و باز آزمایی فرضیهها و سرانجام انتقال نتایج به دیگران است همواره از اهمیت بالایی برخوردار است (روی ستون[3]، 2017).
یکی دیگر از مؤلفههای روانشناختی مهم در زمینه پیشرفت خلاقیت است. فرایند خلاقیت، عمل ایجاد ارتباطات میان ایدههای قدیمی یا شناخت روابط میان مفهومها است. خلاقیت نیازمند حضور همزمان تعدادی از ویژگیها از قبیل هوش، پشتکار، غیرمتعارف بودن و توانایی تفکر است (بابت بسته[4]، 2018). خلاقیت یکی از مهمترین عناصر در موفقیت افراد و بهکارگیری تواناییهای ذهنی برای ایجاد یا تبلور یک فکر یا مفهوم است که به ترکیب ایدهها یا ایجاد پیوستگی بین ایدهها تعبیر شدهاست. بنابراین با استفاده از کارایی وسیعی که هنر در بیان احساسات و عواطف و نظم و هماهنگی که بین اندیشه و احساسات و نوگرایی و به تفسیر کشیدن قدرت والای خلاقیت و قابلیتهای ذهنی و فکری که تقویت مهارتهای اجتماعی مطلوبتر و رشد اعتماد به نفس و عزتنفس را در بردارد (باروگا[5]، 2011).
یکی از پیشفرضهای اساسی در مطالعات روانشناختی این است که میتوان بسیاری از مشکلات روانی را با افزایش آگاهی برطرف کرد یا بهبود بخشید. بهعبارتی آموزش راهی برای ایجاد دانش، درک، مهارت، توانایی و آگاهی در میان افراد است.
استفاده از ابزار آموزشی اریگامی، بهعنوان یکی از روشهای نوین آموزشی مورد توجه کارورزان روان شناسی تربیتی در تقویت مولفههای مختلف ذهنی از قبیل تمرکز ذهنی و استفاده از حواس پنجگانه در کودکان کم توان ذهنی یکی از روشهای مبتنی بر فناوری در تعلیم و تربیت و ارائه کننده راه حلهای مناسبی برای بیماریهایی نظیر قرار گرفته است. ابزار اریگامی و یادگیری آن؛ در یادگیری و سرعت بخشی عمیقتر علوم، تقویت و توانایی حل مسائل علمی با تکیهبر آموختههای نظری، وسیله مناسب برای ارتباط بر قرار کردن، افزایش بخشی رشد شناختی و درک بالاتر را در ذهن کودکان فزونی میبخشد (هافمن[6]، 2012). توانایی تجسم فضایی و جهتگیری تجسم فکری (رنک[7] و همکاران، 2009) دیدن، لمس کردن و احساس کردن دانشآموزان کمشنوا و ناشنوا (بی قطو[8]،2006) پیشرفت مهارتهای یادگیری کودکان را در بر دارد (کانترو[9]، و همکاران، 2016). پژوهشها نشان میدهند یکی از مشکلات یادگیری که اغلب دانشآموزان ابتدایی با آن درگیرند اختلالات یادگیری است و اغلب این دانشآموزان عزتنفس پایین دارند. مشاهدات و تحقیقات انجامشده نشانمیدهد که اریگامی تأثیر غیر مستقیم بر افزایش عزتنفس، تقویت حافظه، دقت و تمرکز، و تعقیب و تمرکز چشمی، توالی دیداری حرکتی و شادی و اجتماعیشدن را بههمراه دارد (محمد[10] ، 2021 و مورونتا، 2020). لذا استفاده از اریگامی در درمان اختلالات یادگیری و بهخصوص دیس گرافی[11]-هیپرولکسی[12] با توجه بهاین که دقت، توجه، تمرکز، هماهنگی بین چشم و دستها، تقویت عضلات ظریف و تقویت حس لامسه و دیداری را به مقدار قابل ملاحظهای افزایش میدهد، بسیار مؤثر میباشد (کمپل[13]و همکاران، 1996). از آنجا که اریگامی بهعنوان یک هنر ارزشمند و جدید بهندرت در تحقیقات و پژوهشهای کاربردی و بهعنوان یک روش کارا و تأثیر گذار تحت بررسی قرار گرفتهاست، از این رو، این مطالعه، با هدف تعیین تأثیر آموزش اریگامی بر وضعیت خلاقیت و عزتنفس دانشآموزان دختر پایه چهارم ابتدایی و عملکرد آنها در زمینه خلاقیت و عزتنفس انجام گردیدهاست.
روش
این پژوهش از نوع کاربردی و شبه آزمایشی، با طرح تحقیق پیشآزمون-پسآزمون و دارای گروه آزمایشی و گواه بوده و با هدف تعیین میزان تأثیر آموزش اریگامی بر خلاقیت و عزتنفس دانشآموزان دختر پایه چهارم ابتدایی منطقه 2 شهر یزد در سال 1397-1396 انجامشده است. جامعه آماری شامل تمامی دانشآموزان دختر پایه چهارم منطقه 2 شهر یزد است. در نهایت تعداد 30 دانشآموز به شیوه دو مرحلهای-خوشهای-هدفمند انتخاب شدند. لازم به اشاره است که نمونهگیریهای هدفمند ذیل طرحهای نمونهگیری لانهای (تو در تو)[14] قرار دارد و علاوه بر طرحهای نمونهگیری تصادفی در مطالعات کیفی نیز کاربرد دارد (پاک گوهر و خلیلی، 1400). بنابر طرح نمونهگیری اشارهشده ابتدا از میان کلیه مدارس متوسطه دوره دوم منطقه 2 شهر یزد بهطور تصادفی یک کلاس مقطع چهارم با جمعیت حداقل 30 نفر انتخاب شد.
در اجرای مطالعه، قبل و بعد از دوره آموزش از همه 30 نفر، پرسشنامههای خلاقیت تورنس فرم ب (تورنس[15]، 1981؛ آلمیدا[16] و همکاران، 2008) و آزمون عزتنفس کوپر اسمیت (کوزیلوک[17] و کاواش[18]، 1990) تکمیل شد. همچنین فرم ثبت دادههای هویتی شامل سطح تحصیلات و سن والدین تکمیل گردیدهاست. سپس دانشآموزان موردنظر به دو گروه آزمایش و گواه بهطور مساوی تقسیمشده و آزمایش اوریگامی برای گروه آزمایش اجرا شد.
اجرای دوره آموزشی اوریگامی طی 9 هفته در 9 جلسه 30 دقیقهای در نظر گرفته شد. آموزش بر اساس کتاب اریگامی برای همه شامل 100 طرح ساده نوشته گیوهچی (27) با درست کردن اشکال ساده و بعد پیچیده بهوسیله کاغذ انجام پذیرفته که عبارتند از: جلسه اول: سگ، گربه، خرگوش، ماهی. جلسه دوم: روباه، ماهی کپور، پنگوئن، اسب. جلسه سوم: جیرجیرک، قو، کبوتر، پلیکان. جلسه چهارم: روباه نشسته، خوک، پروانه، قورباغه. جلسه پنجم: فنجان، کلاه، کلاه بلند، پیراهن دخترانه. جلسه ششم: قایق باد بانی، بمب آبی، فانوس. جلسه هفتم: قایق، خانه، پیانو، لیوان، ستاره. جلسه هشتم: جعبه مستطیلی، جعبه شکلات، جعبه تزئینی. جلسه نهم: گلدان، ساقه، لاله، گل رز انجام پذیرفت (با ربات[19] و لوبارت[20]، 2012). یک هفته پس از پایان آخرین جلسه آموزش اریگامی به آزمودنیهای گروه آزمایش، مجدداً پرسشنامههای عزتنفس اسمیت و خلاقیت تورنس دانشآموزان دو گروه آزمایش و گواه تکمیل شد.
-پرسشنامه خلاقیت تورنس
پرسشنامه استاندارد خلاقیت، توسط تورنس (1974) طراحیشده است. این پرسشنامه دارای ۶۰ سؤال است که که خلاقیت را در چهار بعد سیالی، انعطاف، ابتکار و بسط جزئیات میسنجد. و بر اساس طیف سه گزینهای لیکرت با سؤالاتی مانند (وقتی در مکانی عمومی هستید، آیا سعی میکنید حدس بزنید افرادی که دور شما هستند درباره چه چیزی بحث میکنند) به سنجش خلاقیت میپردازد (عابدی،1372). فعالیتهای آزمون شماره 1 مولفههای، ابتکار و بسط را با 10 سؤال در بر میگیرد، فعالیت دوم شامل 10 تصویر مبنی بر تکمیل اشکال ناتمام است. که چهار مولفه ابتکار، بسط، سیالی و انعطافپذیری را دربر میگیرد. فعالیت سوم شامل 40 تصویر مبنی بر 40 دایره است، بدین ترتیب تعداد پاسخهایی که هر آزمودنی در فعالیتهای 2 و 3 تکمیل نموده بهعنوان نمره سیالی محسوبمیشود. تعداد طبقات و یا تنوع پاسخها، نمره انعطافپذیری را مشخص میکند، با تعیین جزئیات ترسیمشده در هر تصویر از اشکال، مولفه بسط نمرهگذاری میشود و در مولفه ابتکار پاسخهایی که تنها 10 درصد آزمودنیها ترسیم کردهبودند چهار نمره، بهپاسخهای که بیستدرصد کشیدهبودند 3 نمره، برای پاسخهایی که 30 درصد آزمودنیها استفاده کردهبودند دو نمره و پاسخهایی که چهل درصد آزمودنیها به کار بردهبودند تنها یک نمره تعلق گرفت و بهپاسخ نهایی که در بیش از پنجاهدرصد آزمودنیها دیده میشد نمرهای از نظر ابتکار داده نشد. بدین ترتیب نمرهگذاری آزمون تورنس بهویژه در عنصر ابتکار و انعطافپذیری غیر عینی است. این آزمون توسط عابدی ترجمهشده و روایی و پایایی آن نیز تأیید شدهاست (عابدی،1372). پیرخائفی در سال 1388 پایایی این پرسشنامه را مورد بررسی قرار داده و ضریب پایایی 80/0 در فاصله زمانی دو هفتهای به شیوه باز آزمایی بر روی چهل و هشت دانشآموز در عناصر سیالی 78/0، در ابتکار 74/0، در انعطافپذیری 81/0 و در بسط 90/0 گزارش کرده، روایی محتوایی پرسشنامة فوق بهتأیید متخصصان روانسنجی و روانشناسی رسیدهاست (علوی و رجایی، 1395). در این مطالعه، پایایی پرسشنامه برابر 69/0 بهدستآمده است.
-پرسشنامه عزتنفس کوپر اسمیت
پرسشنامه عزتنفس کوپر اسمیت (۱۹۶۷) بهمنظور سنجش میزان احساس ارزشمندی دانشآموزان و دانشجویان در زمینههای اجتماعی و تحصیلی ساختهشده است. او با این فرض که عزتنفس خصیصهای نسبتاً ثابت است براساس تجدید نظری که روی مقیاس را جرز و دایموند (۱۹۵۴) انجام داد آن را تهیهکرده است (کوزیلوک وکاواش، 1990). این پرسشنامه دارای 58 ماده است که احساسات، عقاید یا واکنشهای فرد را توصیف میکند و آزمودنی باید با علامتگذاری در دو خانه به من شبیه است (بلی) و یا به من شبیه نیست (خیر) پاسخ دهد. شیوه نمرهگذاری آزمون عزتنفس کوپر اسمیت شیوه نمرهگذاری این آزمون بهصورت صفر و یک است. مواد هر یک از زیر مقیاسها عبارتند از: مقیاس عمومی 26 ماده، مقیاس اجتماعی ۸ ماده، مقیاس خانوادگی ۸ ماده، مقیاس تحصیلی یا شغلی ۸ ماده و مقیاس دروغ ۸ ماده، نمرات زیر مقیاسها و همچنین نمرهی کلی، که امکان مشخصکردن زمینهای را که در آن افراد واجد تصویر مثبتی از خود هستند، فراهم میسازد. کوپر اسمیت و دیگران ضریب باز آزمایی را بعد از پنج هفته 88/0 گزارش کردهاند ((کوزیلوک وکاواش، 1990).). روایی آزمون در پژوهش نایبی فرد 78/0 بوده و ضرایب اعتبار این آزمون با روش باز آزمایی برای دختران و پسران بهترتیب 90/0 و 92/0 گزارششده است (نایبی فرد، 1382). در این مطالعه، پایایی پرسشنامه برابر 74/0 بهدستآمده است.
روش تحلیل آماری
در این مطالعه، فرض نرمال بودن توزیع دادهها بر اساس آمارههای کولموگروف-اسمیرنف و شاپیرو ویلک و همگنی واریانسهای گروههای مورد مطالعه بر اساس آماره لون بررسی شد. با پذیرش نرمال بودن توزیع دادههای پیوسته و همگنی واریانسها از مدل تحلیل کوواریانس جهت بررسی تفاوت گروههای گواه و آزمایش و با هدف حذف اثر پیشآزمون تأثیر آموزش اریگامی بر خلاقیت و عزتنفس استفاده شد. اندازه اثر اتا (Eta) نیز در تحلیل کوواریانس گزارش شد. جهت پذیرش فرض ادعای آزمونهای فرض آماری، از مقدار-احتمال (P) استفاده گردیده و با سطح معنیداری برابر 05/0 مقایسه گردید. محاسبات آماری با نسخه 22 نرمافزار SPSS انجام گردید.
یافتهها
یکی از معیارهایی که لازم است پیش از آزمون تحلیل کوواریانس انجام شود، بررسی همگنی آزمودنیهای پژوهش است. به این منظور، دو متغیر تحصیلات و سن والدین (پدر و مادر) مورد بررسی قرار گرفتهاند. در جدول (1) توصیف آماری و آزمون فی درباره متغیر تحصیلات والدین به تفکیک دو گروه گواه و آزمایش گزارششده است. بر اساس آماره فی، گروه آزمایش و گواه در میزان تحصیلات والدین تأثیر معناداری نداشته و همگنی دو گروه از نظر تحصیلات والدین پذیرفته میشود. در جدول(2) سن والدین مورد بررسی قرار گرفتهاست. با توجه به آماره T دو نمونه مستقل، میانگین سنی والدین در دو گروه گواه و آزمایش تفاوت معنیداری با یکدیگر نداشتند و فرض همگنی دو گروه گواه و آزمایش از نظر سن والدین مورد پذیرش قرار گرفت.
جدول 1. توزیع فراوانی تحصیلات پدران دانشآموزان مورد مطالعه
|
مادران |
پدران |
تحصیلات |
||||||
|
آزمایش |
گواه |
آزمایش |
گواه |
|||||
|
درصد |
تعداد |
درصد |
تعداد |
درصد |
تعداد |
درصد |
تعداد |
|
|
54 |
8 |
46 |
7 |
66 |
10 |
46 |
7 |
تا دیپلم |
|
46 |
7 |
54 |
8 |
34 |
5 |
54 |
8 |
بالاتر از دیپلم |
|
50 |
15 |
50 |
15 |
50 |
15 |
50 |
15 |
جمع |
|
مقدار-احتمال |
مقدار |
مقدار-احتمال |
مقدار |
آماره |
||||
|
715/0 |
067/0 |
269/0 |
202/0 |
فی |
||||
جدول 2. میانگین و انحرافمعیار سن والدین
|
پدر |
مادر |
جنسیت |
||||||
|
آزمایش |
گواه |
آزمایش |
گواه |
گروه |
||||
|
انحرافمعیار |
میانگین |
انحرافمعیار |
میانگین |
انحرافمعیار |
میانگین |
انحرافمعیار |
میانگین |
سن |
|
49/4 |
42/34 |
71/1 |
18/32 |
64/3 |
59/30 |
12/3 |
97/29 |
|
|
مقدار-احتمال |
مقدار |
مقدار-احتمال |
مقدار |
آمارهT |
||||
|
087/0 |
77/1 |
518/0 |
654/0 |
|||||
با توجه به نتایج آماره کولموگروف-اسمیرنف (جدول 3) فرض نرمال بودن توزیع دادههایمورد مطالعه (اعم از مشاهدات پیشآزمون و پسآزمون و گروههای آزمایش و گواه) مورد پذیرش قرار گرفت. همچنین همگنی واریانس باقیماندههای مدل بر اساس آماره لوین (جدول 4) مورد تأیید قرار گرفت. با توجه به مقدار آماره F تعامل بین متغیر همپراش و مستقل معنادار نبوده (05/0<P) بر این اساس پیشفرض همگنی شیب خط رگرسیون پذیرفته شد (جدول 5).
جدول 3. آزمون نیکویی برازش کولموگروف- اسمیرنف متغیرهای پژوهش
|
متغیرهای پژوهش |
گروه |
مرحله |
تعداد |
آماره Z آزمون |
مقدار-احتمال |
|
خلاقیت |
آزمایش |
پیشآزمون |
15 |
127/0 |
398/0 |
|
پسآزمون |
15 |
173/0 |
293/0 |
||
|
گواه |
پیشآزمون |
15 |
144/0 |
395/0 |
|
|
پسآزمون |
15 |
152/0 |
394/0 |
||
|
عزتنفس |
آزمایش |
پیشآزمون |
15 |
107/0 |
397/0 |
|
پسآزمون |
15 |
143/0 |
395/0 |
||
|
گواه |
پیشآزمون |
15 |
177/0 |
293/0 |
|
|
پسآزمون |
15 |
167/0 |
393/0 |
جدول 4. آزمون همگنی لون متغیرهای پژوهش
|
مرحله |
درجه آزادی 1 |
درجه آزادی 2 |
آماره F آزمون |
مقدار-احتمال |
|
خلاقیت |
1 |
28 |
408/0 |
528/0 |
|
عزتنفس |
1 |
28 |
133/4 |
052/0 |
جدول 5. آزمون همگنی سیب خط رگرسیون متغیرهای پژوهش
|
مرحله |
درجه آزادی 1 |
درجه آزادی 2 |
آماره F آزمون |
مقدار-احتمال |
|
خلاقیت |
2 |
27 |
591/0 |
561/0 |
|
عزتنفس |
2 |
27 |
088/3 |
062/0 |
نتایج تحلیل کوواریانس و مقدار-احتمال نشان داد که معنیداری تأثیر آموزش اریگامی بر میزان خلاقیت دانشآموزان (011/0P=) و خرده مقیاسهای میزان سیالی (020/0P=)، انعطافپذیری (002/0P=)، ابتکار (033/0P=) و بسط (028/0P=)، تایید شد (جدول 6). آموزش اریگامی توانست بر همه ابعاد خلاقیت اعم از سیال بودن، انعطافپذیری، ابتکار و بسط تأثیر مثبت گذاشته و ابعاد خلاقیت را در دانشآموزانی که تحت این آموزش قرار گرفتند نسبت به دانشآموزان گروه گواه افزایش داد. با توجه به مقدار ضریب میزان تأثیر اتا بهدستآمده، 3/49 درصد از تغییرات متغیر خلاقیت تحتتأثیر آموزش اریگامی بوده و بیشترین تأثیر آن بر ابعاد انعطافپذیری (میزان تأثیر اتا برابر 603/0) بود (جدول 6).
جدول 6. نتایج آزمون تحلیل کوواریانس برای بررسی تأثیر آموزش اریگامی بر ابعاد خلاقیت دانشآموزان
|
متغیر |
گروه |
پیشآزمون |
پیشآزمون |
|
|
|
|
||
|
|
|
میانگین |
انحرافمعیار |
میانگین |
انحرافمعیار |
آماره F |
مقدار-احتمال |
اثر اتا |
|
|
خلاقیت |
آزمایش |
60/86 |
09/13 |
06/100 |
33/13 |
92/6 |
011/0 |
493/0 |
|
|
|
گواه |
60/81 |
40/11 |
33/88 |
29/11 |
|
|
|
|
|
سیالی |
آزمایش |
33/12 |
38/2 |
26/17 |
91/2 |
747/5 |
020/0 |
182/0 |
|
|
|
گواه |
80/12 |
14/2 |
86/13 |
92/1 |
|
|
|
|
|
انعطافپذیری |
آزمایش |
93/34 |
13/4 |
46/37 |
73/3 |
515/10 |
002/0 |
603/0 |
|
|
|
گواه |
33/32 |
41/3 |
86/33 |
48/3 |
|
|
|
|
|
ابتکار |
آزمایش |
20/25 |
05/4 |
46/28 |
62/3 |
65/4 |
033/0 |
326/0 |
|
|
|
گواه |
66/23 |
06/3 |
13/26 |
04/3 |
|
|
|
|
|
بسط |
آزمایش |
13/14 |
06/3 |
86/16 |
44/3 |
121/5 |
028/0 |
215/0 |
|
|
|
گواه |
80/12 |
07/3 |
46/14 |
18/3 |
|
|
|
|
تأثیر معنادار آموزشهای اریگامی بر میزان عزتنفس کلی (001/0P <) و خرده مقیاسهای آن شامل عزتنفس عمومی (001/0P=)، خانوادگی (001/0P <)، تحصیلی (016/0P=) و اجتماعی (002/0 P=) نیز تایید شد (جدول 7). آموزش اریگامی توانست بر همه ابعاد عزتنفس اعم از عزتنفس عمومی، خانوادگی، تأثیر مثبت گذاشته و این میزان را در دانشآموزانی که تحت این آموزش قرار گرفتند نسبت به دانشآموزان گروه گواه افزایش دهد. اما بهبود عزتنفس دانشآموزانی که تحت آموزش اریگامی قرار گرفتند در ابعاد تحصیلی و اجتماعی در مقایسه با گروه گواه کمتر بود. با توجه به آماره اتا، 9/53 درصد از تغییرات متغیر عزتنفس مربوط بهتأثیرات آموزش اریگامی بوده و در خرده مقیاسهای عزتنفس بیشترین تأثیر در خرده مقیاس عزتنفس تحصیلی (اندازه تأثیر آماره اتا برابر 421/0) بود (جدول 7).
جدول 7. نتایج آزمون تحلیل کوواریانس برای بررسی تأثیر آموزش اریگامی بر ابعاد عزتنفس دانشآموزان
|
متغیر |
گروه |
پیشآزمون |
پسآزمون |
|
|
|||
|
|
|
میانگین |
انحرافمعیار |
میانگین |
انحرافمعیار |
مقدار F |
مقدار-احتمال |
تأثیر اتا |
|
عزتنفس کل |
آزمایش |
40/28 |
36/5 |
46/35 |
11/6 |
28/44 |
001/0 > |
539/0 |
|
|
گواه |
26/20 |
18/4 |
13/25 |
99/4 |
|
|
|
|
عزتنفس عمومی |
آزمایش |
26/16 |
28/2 |
46/19 |
47/2 |
342/11 |
001/0 |
074/0 |
|
|
گواه |
06/12 |
53/1 |
40/13 |
45/1 |
|
|
|
|
عزتنفس خانوادگی |
آزمایش |
06/4 |
09/1 |
20/5 |
32/1 |
391/25 |
001/0 > |
169/0 |
|
|
گواه |
86/2 |
99/0 |
26/3 |
27/1 |
|
|
|
|
عزتنفس تحصیلی |
آزمایش |
06/4 |
16/1 |
53/5 |
40/1 |
86/9 |
016/0 |
421/0 |
|
|
گواه |
60/2 |
11/1 |
40/4 |
35/1 |
|
|
|
|
عزتنفس اجتماعی |
آزمایش |
00/4 |
06/1 |
26/5 |
22/1 |
064/10 |
002/0 |
38/0 |
|
|
گواه |
60/2 |
97/0 |
06/4 |
16/1 |
|
|
|
نتیجهگیری و بحث
پژوهش حاضر با هدف اثر بخشی آموزش با استفاده از ابزار اریگامی بهعنوان یک روش آموزشی و سنجش عملکرد بر خلاقیت و عزتنفس دانشآموزان دختر پایه چهارم ابتدایی صورت گرفت. نتایج پژوهش نشان داد ابزار آموزشی اریگامی با توجه بهنمرات پیشآزمون و پسآزمون رابطه مستقیم با ارتقا سطح کیفی خلاقیت و عزتنفس دارد. در پاسخ به این سؤال که آیا اریگامی بر مولفه سیالی تأثیرگذار است نتایج پژوهش نشان داد که ساختن کاردستیهای اریگامی در افزایش استعداد خلق ایده تأثیرگذار است. این نتایج با پژوهش ماستین[21] (2007) و طغرل و کاوی چی[22] (2002) و رضایی و احمدی (1397) همسو است. ماستین در مطالعه خود، تأثیر آموزش اریگامی بر افزایش مطابقت نیمکرههای چپ و راست مغز کودکان و پرورش خلاقیت آنها بررسی کرده است. نتایج نظری طغرل و کاوی چی مبین آن است که آموزش اریگامی بر توسعه حرکتی و فکری و سایر مولفههای خلاقیت کودکان، از جمله سیالی مخصوصاً در سنین پیشدبستانی تأثیرگذار است.
در پاسخ به این سؤال که آیا اریگامی بر مولفه انعطافپذیری تأثیرگذار است: نتایج پژوهش نشان داد که ساختن کاردستیهای اریگامی در افزایش انعطافپذیری مؤثر است بهعبارتی ساخت اریگامی منجر به افزایش تولید ایده به شیوههای گوناگون میشود. این نتایج با نتیجهگیری شوماکو[23] و همکاران(2000) مطابقت دارد که در حوزه فعالیت نیمکرههای چپ و راست مغز کودکان تحتتأثیر بازیهای فکری اریگامی مطالعه کردهاند.
در پاسخ به این سؤال که آیا اریگامی بر مولفه اصالت تأثیرگذار است: نتایج پژوهش نشان داد که ساختن کاردستیهای اریگامی باعث افزایش مولفه اصالت شدهاست. این نتایج با نتیجهگیری پاکیزه (1394) مطابقت دارد که تأثیر آموزش هنر تلفیقی بر خلاقیت را بررسی کرده است.
در روش آموزشی اریگامی خوب دیدن، تمرکز ذهن و به کار گیری ظرافت دستان بسیار مهم و مورد توجه است (هافمن و بی قطو، 2009). یک فضای بیمانند را برای انسان فراهم میآورد تا آنچه که به ذهن و تخیل راه مییابد را به دنیای واقعی بیاورد. در تمام جوامع بشری رشد و بقاء و پیشرفت آن جوامع در گرو پرورش افرادی است که از دوران کودکی تا بزرگسالی و بعدها بهعنوان گردانندگان یک جامعه توان هدایت و جهتدهی خلاقانه در بحرانهای حساس را داشتهباشند و بتوانند در صلاح و مصلحت آن کشور تصمیمگیری کرده و بکوشند، بنابراین خلاقیت، توان اندیشیدن شخص درباره فرایندها یا اصول و شیوههایی است که بهمطرح کردن یک فکر تازه که قالب این شیوه است میپردازد (اکان و ماین[24]، 2016). با توجه بهاین که در آموزش اریگامی آزادسازی انرژی و تفکر و فرصتهای بالقوه برای بروز افکار تازه و روابط قوی و نظم دهی بالا را در بر دارد و راهحلهای جدیدی را در حل مسائل مختلف ارائه میدهد، همچنین در حل مسائل علمی و ذهنی، هماهنگی بین اندیشه و عمل، افزایش تفکر واگرا و سازماندهی مطلوب برای ایجاد هماهنگیهای دو نیمکره به وجود میآورد از این رو این دو بر هم تأثیر میگذارند (مارتین[25] و همکاران، 2011). بهعبارتی اوریگامی هر دو نوع مهارت فیزیکی و شناختی را بهطور موازی رشد میدهد. با توجه بهترکیبات و فرایند مداری، بارش مغزی، کم و زیاد کردن اجزا و پدیدهها، پیوند و اتصال برقرار کردن بین شکلها میتواند در افزایش بخشیدن بهپدیده بسط و هماهنگیهای بالاتر نقش به سزایی داشتهباشد (لی و او[26]، 2018). همچنین با توجه بهخلق آثار هنری و توانایی بالایی که از ساخت اشیا بهدست میآید بهنوعی اعتماد به نفس و توانایی ایجاد کرده و نظمبخشی و روابط عاطفی بالاتر فراهم میآورد و میتواند احساس ارزشمندی بالاتری را به وجود آورد و عزتنفس را افزایش دهد و با توجه بهاین که یادگیری اریگامی و تازدنهای متفاوت بستر و زمینه مناسبی را جهت شکل بخشیدن و عملی کردن شکلهای بدیع و نو و کاهش افراطگرایی و وسواس در انجام تکالیف و منسجم کردن یک ذهن خلاق و در وراء آن ارزشمندی و ارزشگذاری بالایی از خویشتن و تعادل را برای افراد مهیا میسازد (و انگ[27] و و انگ، 2016). از این رو فرا گیری اریگامی در افزایش عزتنفس از اهمیت به سزایی برخوردار است. با توجه به نقش بارز و غالبی که اریگامی در نظم بخشیدن، دقت، توجه، هماهنگی بین دو نیمکره، افزایش هوش فضایی، شناختی و فراشناختی در کلیه زمینهها به وجود میآورد در تعامل و تکامل بخشیدن برای انجام کارهای شغلی_تحصیلی از اثر بخشی و بهرهبری بالایی برخوردار است (با ربات[28] و همکاران، 2012). لذا آموزش اریگامی با توجه به ایجاد حس ارزشمندی که در درون فرد به وجود میآورد در ارتقا بخشیدن بهعزتنفس اجتماعی تأثیر گذار است. لذا پژوهش حاضر با پژوهش رضایی که رابطه مستقیم بر خلاقیت و مولفههای مربوط به آن دارد (فارست[29]، 2018) و پژوهش فلات، نزولی، روس برگ (ایدست[30] و همکاران، 2018) همسو است. در تبیین این نتایج میتوان گفت که اریگامی بهصورت غیر مستقیم با توجه به نقش بارزی که در افزایش بخشیدن خلاقیت و عزتنفس در پی دارد و این دو از مولفههای مهم و اثر بخشی هستند که هر انسانی در تمامی طول زندگی بایستی این دو را داشتهباشد. اریگامی میتواند در ادراک دیداری کودکان و مهارتهای حرکتی ظریف و تواناییهای ریاضی افزایش یادگیری دانشآموزان (کانترو و همکاران، 2016) یادگیری مفاهیم شناختی و یادگیری مفاهیم کلی هندسی (فارست، 2018) و خودسازی در فرهنگ جمعگرا (با ربات، 2020) تأثیرگذار باشد. همچنین یک پژوهش مرور منظم[31] در این زمینه توسط دینز[32] (2020) انجام شدهاست که برای مطالعه بیشتر، به آن ارجاع دادهمیشود. با توجه بهمحدودیتی که در محتوای برنامه آموزشی مدارس جهت ایجاد خلاقیت و عزتنفس وجود دارد پیشنهاد میشود که آموزش اریگامی بهبر نامه تحصیلی مدارس اضافه شود. همچنین پیشنهاد میگردد رابطه آموزش اریگامی برای دیگر مقولههای علومتر بیتی در مورد مسائل رواندرمانی، رفتاردرمانی، اختلالات یادگیری یا در زمینههای برطرفکردن اضطراب و استرسها در کلینیکها و مراکز مشاوره و مدارس مورد توجه بیشتر قرار گیرد.
در مجموع نتایج حاصل از این پژوهش بیان میدارد که آموزش اریگامی و یادگیری آن در بین دانشآموزان دختر میتواند بر روی خلاقیت و عزتنفس و مولفههای هر یک و ایجاد ارزشمندی و اعتماد به نفس بالاتر و اتصال گستردهتر افکار نو و ایدههای جدید و روحیه بخشی بالاتر از اهمیت به سزایی برخوردار باشد.
تشکر و قدردانی
این مقاله بر گرفته از پایاننامه مقطع کارشناسیارشد نویسنده سوم میباشد که بدینوسیله از تمامی دانشآموزان شرکتکننده در پژوهش صمیمانه تشکر و قدردانی میشود
[1] . Self-Esteem
[2] . Longman
[3] . Royston
[4] . Baptiste
[5] . Boruga
[6] . Kaufman
[7] . Rank
[8] . Beghetto
[9] . Cantero
[10] . Muhammad
[11] . Dysgraphia
[12] . Hyprolose
[13] . Kemple
[14] . Nested Sampling
[15] . Torrance
[16] . Almeida
[17] . Kozeluk
[18] . Kawash
[19] . Barbot
[20] . Lubart
[21] . Mastin
[22] . Tugrul & Kavici
[23] . Shumakov
[24] . Okan &Mine
[25]. Martin
[26] . Lee & Oh
[27] . Wang
[28] . Barbot
[29] . Fürst
[30] . Eades
[31] . Systematic Review
[32] . Deans
)