نوع مقاله : مقاله پژوهشی
نویسندگان
1 استادیار گروه روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران
2 دانشجوی ارشد گروه علوم تربیتی و برنامه ریزی آموزشی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران
چکیده
کلیدواژهها
عنوان مقاله [English]
نویسندگان [English]
The purpose of this research is to investigate the relationship between Corona stress and academic isolation of the first secondary school students of Hashtbandi city. The descriptive research method is correlation type. Statistical Society includes all the male and female students of the first secondary school of Hashtbandi city (1500 people) (677 girls and 823 boys) and the statistical sample based on Morgan's table includes 306 students, so 138 girls and 168 boys was selected. The measurement tool in this research was Corona stress questionnaire by Salimi et al. (2019) and academic isolation by Daily and Gronet (2003). The reliability of the questionnaires was obtained through Cronbach's alpha coefficient of 0.80 for corona stress and 0.76 for academic isolation. The obtained data have been analyzed using Pearson's correlation coefficient and regression. The results show that there is a positive and significant relationship between Corona stress and academic isolation at the 99% level. Therefore, having too much stress can have a destructive effect on the health and happiness of students, both physically and mentally, which affects the academic isolation of students.
کلیدواژهها [English]
در طول دهه 1960، انزوا[1] مفهومی از تحقیقات جامعهشناختی بود که بر عدم درگیری و یا عدم دلبستگی در دوران نوجوانی تمرکز داشت. انزوا یک احساس منفی مربوط به جدایی غیرارادی درک شدهاست که میتواند تأثیر جدی بر سلامت روان داشتهباشد (زیمرمن و همکاران[2]، 2021). انزوای تحصیلی[3] با بیگانگی از مدرسه، مفهومی نزدیک بههم است که بهعنوان یک مفهوم آموزشی ریشه در دهه 1980 دارد (منگال و منگال[4]، 2018). امروزه تعاریف متفاوتی از انزوای تحصیلی وجود دارد ولی همه آنها بر این باور هستند که دانشآموزان دارای انزوای تحصیلی، ارزش تحصیل را نمیبینند و یادگیری مدرسه برای آنها معنی ندارد. انزوای تحصیلی مانند کنارهگیری، نشاندهنده ذات پنداری ناموفق یا کاهش شدید آن با مدرسه و همروند تدریجی انحراف عاطفی از اهداف و ارزشهای تحصیلی است (موریناج و هاسچر[5]، 2020). این تضاد با احساس تعهد یا مشارکت است و منجر به فقدان سرمایهگذاری و تلاش روانی در مدرسه میشود. دانشآموزان دارای انزوای تحصیلی نیازی به آموزش، احساس نمیکنند و یادگیری برای آنها بدیهی نیست (باراون[6]، 2014).
انزوای تحصیلی[7] مجموعهای از احساسات دردناک است که در دانشآموزان بهدلیل نداشتن روابط دوستانه و اجتماعی در کلاس درس چه از نظر کمیت، چه از نظر کیفیت و یا هر دو ایجاد میشود (اندروید[8]، 2019). عملکرد ضعیف تحصیلی دانشآموزانی که دارای انزوای تحصیلی هستند ناشی از خستگی، تحریکپذیری، ناامیدی، جدایی و بدبینی نسبت به فعالیتهای تحصیلی است. دانشآموزان دارای انزوای تحصیلی در برآوردهکردن انتظارات؛ بدون شکست و راهبردهای مقابلهای موفق نیستند که این مساله باعث ایجاد بیعلاقگی به تحصیل میشود. کاهش انزوای تحصیلی پیامدهای مضر عوامل استرسزا را بر عملکرد دانشآموزان کاهش میدهد. دانشآموزانی که منزوی نیستند، قادر خواهند بود با با فرسودگی تحصیلی و استرس کنار بیایند و همچنین در بازگشت پس از شکست، با در دست گرفتن کنترل زندگی خود موفق هستند. زمانی که دانشآموزان دائماً در معرض عوامل استرسزا قرار میگیرند، دچار کمبود تابآوری میشوند که منجر به انزوای تحصیلی میشود (ویقنارجاها و آلیس[9]، 2018). انزوا، هم به روابط اجتماعی و هم به احساس فرد نسبت به تحصیل خود مربوط میشود. لزوماً مانند انزوای اجتماعی نیست و انزوای درونی است، ممکن است که شخص احساس انزوا کند ولی در حالیکه توسط دیگران احاطهشده باشد و یا تنها باشد.
استرس؛ فرسودگی بدنی یا عاطفی است که بر اثر مسائل و مشکلات واقعی یا ذهنی پدید میآید. استرس به مجموعه واکنشهای عمومی انسان نسبت به عوامل ناسازگار و پیشبینینشده داخلی و خارجی اطلاق میگردد، به اینگونه که هر گاه تعادل داخلی یا خارجی از میان برود استرس پدید میآید. استرس یا فشار روانی، تجربهای است همگانی و عمومی که هر کس بهدفعات متعدد در زندگی خویش احساس کردهاست. برخلاف تصور، فشار روانی همیشه شامل حوادث ناخوشایند نیست بلکه ممکن است محصول موفقیتهای خوشایند و مطلوب نیز باشد (ساعتچی، 1397) بیماری کرونا؛ پیامدهای مختلفی دارد که مهمترین آن پیامد پزشکی ولی هنوز داروی مناسبی برای آن کشف نشده است و فقط میتوان به توصیههای پیشگیرانه برای جلوگیری از گسترش این ویروس اتکا کرد. علاوه بر مشکلات جسمانی که این بیماری ایجاد میکند، ایجاد اضطراب و استرس یکی از مهمترین پیامدهای روانشناختی آن میباشد. بیماری که با آن مواجه هستیم دارای ابعاد ناشناختهاست، به همین دلیل نه در ایران بلکه همه جای دنیا وقتی مساله ای ناشناخته باشد در مقایسه با بیماریهای خطرناکی مانند سرطان که ماهیت آنها شناختهشده و راهحلهای درمانی و پیشگیری دارند؛ سبب ایجاد ترس و اضطراب بیشتری میشود (وجملکا[10]، 2021). چندین کشور در دوران کرونا به اعمال قرنطینه سراسری و آموزش آنلاین بهعنوان ابزاری برای محدود کردن شیوع کرونا ویروس جدید 2019 متوسل شدند که سبب تعطیل شدن بسیاری از مشاغل، امکانات ورزشی و سرگرمی و مؤسسات آموزشی شد. در سالهای اخیر اگرچه بهکارگیری آموزش مجازی یعنی فناوری اطلاعات و ارتباطات در ارائه کلاس درس مطرحشده است، اما در طول همهگیری بهصورت جدی این روش به کار میرود. با این حال، تبدیل موفقیتآمیز آموزش و یادگیری از راه دور مستلزم تمرکز بر آموزش دانشآموز محور است که در فضای همدلی و تحت حمایت استفاده شود (نایاکا[11]، 2022).
بهکارگیری برنامه درسی آنلاین بر دانشآموزان فشار میآورد تا روشهای آموزشی جدید، تعاملات مجازی و ارائه تکالیف و آزمونها را در کلاسهای درس آنلاین به کار ببرند و تعامل رو در رو با مربیان و همسالان را به حداقل برسانند (سان[12]، 2020). اگر دانشآموزان فاقد صلاحیت و مهارتهای دیجیتالی باشند، افزایش سطح استرس تحصیلی و فشار مداوم برای دانش فنی، فرسودگی شغلی را در محیط آموزشی ایجاد میکند. مطالعات اخیر، رابطه مثبتی بین بهزیستی روانی دانشآموزان و پیشرفت تحصیلی بالاتر نشان دادهاست (حسن و باوو[13]، 2020). از آنجاییکه پیشرفت تحصیلی بر توانایی دانشآموز برای دستیابی به شغلی پربار، پیشرفت در حرفه خود، پذیرش برنامههای آموزشی بیشتر و همچنین سنجش مهارتهای دانشآموزان در دستیابی به اهداف خاص یادگیری تأثیر میگذارد، مدارس باید اطمینان حاصل کنند که تأثیر منفی انزوای تحصیلی در عملکرد تحصیلی با ارتقای سلامت روان دانشآموزان در دوران کووید-19 برطرف میشود (لی و همکاران[14]، 2021). پژوهشها نشان میدهند که گاهی دانشآموزان با ارتباطات دیجیتالی راحتتر هستند ولی بعضی شواهد نشانمیدهد که تعدادی دانشآموزان تمایل دارند با دیگران بهصورت رو در رو ارتباط برقرار کنند. در پژوهشی، شمالی احمدآبادی و همکاران(1400) نشان دادهاند که بین نگرانی، باورهای فراشناختی منفی و اضطراب کرونا با اضطراب یادگیری دانشآموزان در آموزش آنلاین رابطه مثبت و معنیداری وجود دارد، شاهوردی پور جلفان(1400) گزارش کردهاست که بین خوشبینی و انعطافپذیری روانشناختی با استرس کرونا رابطه معنیداری وجود دارد. در پژوهشی دیگر که توسط افراخته(1400) انجامشده است، اضطراب کرونا ویروس با میزان بهزیستی روانشناختی، استرس، اضطراب و خودکارآمدی تحصیلی در دوران آموزش آنلاین رابطه معنیداری وجود دارد. نایاک و همکاران[15](2021) گزارش کردهاند که آموزش مجازی و استرس تحصیلی بر فرسودگی تحصیلی دانشآموزان هندی در طول پاندمی کووید 19 تأثیر دارد. همچنین، هارجول و همکاران[16](2021) دریافتهاند که اضطراب، استرس و ادراک نسبت به یادگیری آنلاین کودکان مدرسهای بر سلامت روان تأثیر دارد. بسیاری از دانشآموزان معتقدند که تعامل مجازی با چهره به چهره بودن یکسان نیست و آنها دلتنگ حضور فیزیکی با مردم شدهاند. لمس و نزدیکی در احساس ارتباط اجتماعی مهم است، فقدان لمس باعث افزایش انزوا میشود، و به نظر میرسد این مورد در مورد دانشآموزان صادق است (لاکیونا[17]و همکاران، 2021).
با توجه به فشار قابلتوجهی که در طول کرونا و آموزش آنلاین بر دانشآموزان تحمیلشده است، بررسی استرس روانی و انزوای تحصیلی در بین دانشآموزان ضروری است. بنابراین، شناخت زودهنگام و درمان علائم انزوای تحصیلی در جلوگیری از اضطراب، فشار مطالعه و بهبود نتایج یادگیری در آموزش آنلاین انجاممیشود. کاهش استرس تحصیلی نهتنها برای پیشنهاد سیاستهای مرتبط با دانشآموزان مفید خواهد بود بلکه انزوای تحصیلی را در آموزش آنلاین کاهش میدهد و بهدستآوردن نتایج پژوهشهایی در این زمینه، راهکار مفیدی برای افزایش کیفیت تدریس در مدارس میباشد. بنابراین سؤال اصلی که در این پژوهش مطرح میشود؛ این است که آیا بین استرس کرونا با انزوای تحصیلی دانشآموزان در آموزش آنلاین ارتباطی وجود دارد یا خیر؟
روش
این پژوهش، توصیفی و از نوع همبستگی میباشد. جامعه آماری شامل کلیه دانشآموزان دختر و پسر متوسطه اول شهر هشت بندی به تعداد 1500 نفر(677 دختر و 823 پسر) میباشد. نمونه آماری بر اساس جدول مورگان 306 نفر است که بهروش نمونهگیری طبقهای(138 دختر، 168 پسر) انتخابشدهاند.
ابزار اندازهگیری در این پژوهش دو پرسشنامه میباشد. پرسشنامه استرس کرونا سلیمی و همکاران(1399) دارای 18 سؤال و سه بعد حالت روانی استرس سؤالهای 1 تا 10، حالت جسمانی استرس سؤالهای 11 تا 15 و رفتارهای مرتبط با استرس سؤال ای 16 تا است. روایی سازه ابزار با روش تحلیل عاملی تایید و پایایی آن با روش آلفای کرونباخ 91/0 گزارششده است. این ابزار در طیف 4 درجهای لیکرت (هرگز=0، گاهیاوقات=1، بیشتر اوقات=2 و همیشه=3) نمرهگذاری میشود؛ بنابراین بیشترین و کمترین نمرهای که افراد پاسخدهنده در این پرسشنامه کسب میکنند بین 0 تا 54 است. نمرات بالا در این پرسشنامه نشاندهنده سطح بالاتری از استرس در افراد است و دیگری پرسشنامه انزوای تحصیلی دیلی و گرونت (2003) که مشتمل بر 10 سؤال است و به بیمعنایی و ناتوانی تحصیلی میپردازد، پرسشنامه بهصورت طیف پنج گزینهای لیکرت از 1- کاملاً مخالف 2- مخالف 3- تا حدودی 4- موافق و 5- کاملاً موافق نمرهگذاری شدهاست. پایایی آن از طریق ضریب آلفای کرونباخ برای استرس کرونا 80/0 و برای انزوای تحصیلی 76/0 گزارششده است.
برای تجزیه و تحلیل دادهها از آمار توصیفی و استنباطی استفادهشده است. در آمار توصیفی، از شاخصهایی همچون میانگین و انحرافمعیار و در آمار استنباطی، از آزمونهای ضریب همبستگی پیرسون و رگرسیون با نرمافزار SPSS 20 استفاده شدهاست.
یافتهها
همانطور که در جدول 1 ملاحظه میشود، شاخصهای آماری مربوط به متغیرهای پژوهش مورد بررسی قرار گرفتهاست که میانگین دادهها برای متغیر استرس کرونا 87/54 و برای متغیر انزوای تحصیلی 76/29 و انحرافمعیار برای متغیر استرس کرونا 01/7 و برای متغیر انزوای تحصیلی 65/3 بهدست آمدهاست.
جدول 1. میانگین و انحرافمعیار
|
انحرافمعیار |
میانگین |
تعداد |
متغیرهای تحقیق |
|
01/7 |
87/54 |
306 |
استرس کرونا |
|
65/3 |
76/29 |
انزوای تحصیلی |
آمار استنباطی
1- آزمون نرمال بودن دادهها
برای نرمال بودن توزیع فراوانی متغیرهای پژوهش از آزمون کولموگروف- اسمیرنف استفادهشده است تا نرمال بودن توزیع آن مشخص گردد.
جدول 2. آزمون کولموگروف- اسمیرنف مبنی بر نرمال بودن دادهها
|
سطح معنا داری |
آزمون کولموگروف- اسمیرنف |
خرده مقیاس |
|
66/0 |
72/0 |
استرس کرونا |
|
71/0 |
64/0 |
انزوای تحصیلی |
مطابق جدول 2 توزیع دادهها در استرس کرونا و انزوای تحصیلی در سطح 95 درصد معنادار نمیباشد (05/0≤p). لذا بهلحاظ آماری میتوان گفت که دادهها متقارن هستند و دارای توزیع نرمال میباشند پس برای تحلیل سؤالات پژوهش از آزمون همبستگی پیرسون استفاده میشود.
فرضیه اول: بین استرس کرونا با انزوای تحصیلی دانشآموزان در آموزش آنلاین رابطه وجود دارد.
بهمنظور بررسی این فرضیه از آزمون همبستگی پیرسون استفادهشده و نتایج آن در جدول 3 ارائهشده است.
جدول 3. رابطه بین استرس کرونا با انزوای تحصیلی
نتایج جدول 4 نشانمیدهد که بین استرس کرونا با انزوای تحصیلی(73/0 =r) رابطه مثبت و معناداری در سطح 99 درصد وجود دارد (01/0 >p).
فرضیه دوم: بین ابعاد استرس کرونا با انزوای تحصیلی دانشآموزان در آموزش آنلاین رابطه وجود دارد.
جدول 4. رابطه بین ابعاد استرس کرونا با انزوای تحصیلی
|
حالت جسمانی استرس |
||
|
رفتارهای مرتبط با استرس |
||
نتایج جدول 4 نشانمیدهد که بین حالت روانی استرس با انزوای تحصیلی (85/0 =r)، حالت جسمانی استرس با انزوای تحصیلی (68/0 =r) و رفتارهای مرتبط با استرس با انزوای تحصیلی (53/0 =r) رابطه مثبت و معناداری در سطح 99 درصد وجود دارد (01/0 >p).
جدول 5. خلاصه رگرسیون بررسی تأثیر ابعاد استرس کرونا با انزوای تحصیلی
|
گام |
متغیر |
R |
R2 تعدیلشده |
F تغییر |
B استاندارد |
Sig |
|
1 |
حالت روانی استرس |
73/0 |
55/0 |
56/231 |
73/0 |
001/0 |
|
2 |
حالت روانی استرس + حالت جسمانی |
80/0 |
63/0 |
46/198 |
57/0 39/0 |
001/0 |
|
3 |
حالت روانی استرس + حالت جسمانی + رفتارهای مرتبط |
83/0 |
66/0 |
32/154 |
48/0 36/0 21/0 |
001/0 |
همانطور که نتایج جدول 5 نشانمیدهد در گام اول، حالت روانی استرس بیشترین پیشبینی را از انزوای تحصیلی داشتهاست. این متغیر بهتنهایی توانستهاست 55 درصد تغییرات انزوای تحصیلی را پیشبینی کند. این پیشبینی با توجه به مقدارF (56/231) در سطح 99 درصد معنیدار است.
در گام دوم، حالت جسمانی وارد الگوی پیشبینیشده است و این دو متغیر با هم توانستهاند 63 درصد تغییرات انزوای تحصیلی را پیشبینی کنند. یعنی متغیر حالت جسمانی 8 درصد تغییرات انزوای تحصیلی را پیشبینی کردهاست و این پیشبینی با توجه به مقدارF (46/198) در سطح 99 درصد معنیدار است.
در گام سوم، رفتارهای مرتبط وارد الگوی پیشبینیشده است و این سه متغیر با هم توانستهاند 66 درصد تغییرات انزوای تحصیلی را پیشبینی کنند. یعنی متغیر رفتارهای مرتبط 3 درصد تغییرات انزوای تحصیلی را پیشبینی کردهاست. این پیشبینی با توجه به مقدار F (32/154) در سطح 99 درصد معنیدار است.
نتیجهگیری و بحث
هدف پژوهش حاضر بررسی رابطه بین استرس کرونا با انزوای تحصیلی آموزش آنلاین دانشآموزان متوسطه اول شهر هشت بندی است. یافتهها نشان میدهند که بین استرس کرونا با انزوای تحصیلی رابطه مثبت و معناداری در سطح 99 درصد وجود دارد. بین ابعاد استرس کرونا یعنی حالت روانی استرس، حالت جسمانی و رفتارهای مرتبط با استرس با انزوای تحصیلی رابطه مثبت و معناداری در سطح 99 درصد وجود دارد و مطابق نتایج رگرسیون گام به گام؛ در گام اول حالت روانی استرس، در گام دوم حالت جسمانی و در گام سوم رفتارهای مرتبط وارد الگوی پیشبینیشده است و این سه متغیر با هم توانستهاند 66 درصد تغییرات انزوای تحصیلی را پیشبینی کنند. این نتایج با یافتههای پژوهشهای شاهوردی پور جلفان (1400)، افراخته (1400)، قیصری و شیرازی(1400)، یانگ و همکاران (2021)، آلکومایم و همکاران (2020) و هارجول و همکاران (2021) همسو میباشد.
بنابراین میتوان گفت نشانههای روانی استرس ناشی از کرونا ممکن است بهشکل عصبانیت، افسردگی، تحریکپذیری و تنش بروز کند. این عوامل روحیه دانشآموزان را تخریب کرده و موجب از دست رفتن اعتماد به نفس و کاهش عملکرد دانشآموزان میگردد. کسانیکه نشانههای استرس ناشی از کرونا را بروز میدهند نسبت به مسائل اطراف خود بیتفاوت و از اطرافیان خود ناراضی شده و قدرت تمرکز و تصمیمگیری خود را از دست میدهند که این موارد بر بالا رفتن انزوای تحصیلی دانشآموزان در آموزش آنلاین تأثیر گذار است.
تعارض منافع در این پژوهش هیچگونه تعارض منافع بین نویسندگان وجود ندارد
)