نوع مقاله : مقاله پژوهشی
نویسندگان
1 استادیار گروه علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه پیامنور، تهران، ایران
2 دانشآموخته کارشناسی ارشد گروه روانشناسی، دانشگاه پیامنور، تهران، ایران
چکیده
کلیدواژهها
عنوان مقاله [English]
نویسندگان [English]
This study aimed to investigate the effectiveness of virtual social networks on the level of aggression and creative thinking of female high school students in Yazd. This research is a quasi-experimental study with a pre-test-post-test design with a control group and is a part of applied research in terms of purpose. The statistical population of this study includes all female high school students in Yazd, whose statistics were announced as 2300. To select a sample, 30 female high school students were selected by convenience sampling. This number of people was randomly divided into two experimental groups (15 people) and a control group (15 people). Data collection tools were Eiseng's (1978) aggression questionnaire, hani creative thinking questionnaire (2005), and a researcher-made chess training package. Analysis of covariance was used to analyze the data and test the hypotheses. The results showed that virtual social networks significantly affect the level of aggression and creative thinking of students. So; teachers and families need to educate students about the dangers of cyberspace networks while educating students about how to use them properly.
کلیدواژهها [English]
مقدمه
یکی از مهمترین و حساسترین دورههای زندگی رشد افراد، دوره نوجوانی است. این دوره حساس زندگی بر تمامی اختلالات روانی - رفتاری افراد در آینده تأثیرگذار بوده و به همین دلیل توجه به مسائل و مشکلات نوجوانان و شیوه صحیح روبرو شدن با آنها، همواره از اهمیت و دقت فراوانی برخوردار بوده است (هاشمی دزکی و افشاری، 1399). یکی از مسائل بسیار مهمی که نوجوانان با آن درگیر هستند، مسئله پرخاشگری نوجوانان است. افراد برای کنترل اعمال دیگران دست به پرخاشگری میزنند. بر طبق این تعریف، انگیزه زیربنایی پرخاشگری بهدست آوردن کنترل بر رفتار یا افراد دیگر است و پرخاشگری را به مثابه آمادگی در نظر میگیرد که یادگیری و عوامل شناختی نقش مهمی در ابراز آن ایفاء میکند (فرانکن[1]،2015). پرخاشگری کاهش سرعت پردازشهای ذهنی و تصمیمگیریهای عجولانه را به دنبال دارد. تحقیقات بندورا نیز نشان داد پرخاشگری از طریق مشاهده یاد گرفته میشود. قرار گرفتن در معرض رفتارهای پرخاشگرانه و یا مشاهده فیلم نشانههای آن را فعال میکند و در نهایت رفتار به سمت پرخاشگری سوق مییابد (مکاروف و مکاروف[2]،2019).
با توجه به اینکه امروزه، بسیاری از نوجوانان در رویارویی با مسائل زندگی تواناییهای لازم و اساسی را ندارند و در مواجهه با مشکلات مانند پرخاشگری، اضطراب و افسردگی آسیبپذیرند، جایگاه و ضرورت آموزش مهارتهای فکری به دانشآموزان نوجوان برای مواجه شدن با مسائل دنیای امروز و جایگزین کردن روشها و نگرشهای علمی پژوهشمحور، بهجای انتقال و ذخیرهسازی حقایق علمی، بسیار حائز اهمیت است (صفایی، زارعی و سماوی، 1400). لذا نیاز است مهارتهای لازم چون تفکر خلاق را کسب کنند. تفکر خلاق از جمله مهارتهای است که افراد خود را با توجه به شرایط تغییر داده و منطبق با شرایط سازگار میشوند. با گذر زمان هر چیزی که در زندگی انسانها وجود دارد کهنه یا قدیمی نمیشود، بلکه با خلاقیت و روش جدید میتوان از آن استفاده کرد (بابایی، 1398). همه انسانها توانایی ابداع تفکر خلاق را دارند و بدون محدودیت میتوانند دست به خلاقیت بزنند. تفکر خلاق پایانناپذیر است، زیرا انسانها برای بقا خود نیاز به پذیرش شرایط و افزایش خلاقیت مطابق با تغییرات دارند. بنابراین تفکر خلاق فقط ابزاری برای تسهیل کردن کارهای انسان نیست، بلکه ضرورتی برای ادامه زندگی انسانها است (طاهریان و همکاران،1397). داشتن مهارت تفکر خلاق در طول زندگی به غنای زندگی افراد کمک میکند. چرا که با استفاده از خلاقیت میتوان چالش و هیجان بیشتری را به زندگی وارد کرد. افراد خلاق به میزان بیشتری آرزوهای خود را دنبال کرده و احساس ماجراجویی و لذت بیشتری را نیز تجربه میکنند. علاوه بر اینها خلاقیت به افکار تخیلی و تحلیلی جهت میدهد. آنها را یکپارچه کرده و باعث ایجاد تعادل در مسیر تفکر میشود (حجتی و همکاران،1400). از طرف دیگر؛ در این مطالعه از جمله متغیرهای مرتبط با خلاقیت، شبکههای اجتماعی مجازی است. در تایید این مطلب میتوان به نتایج پژوهش؛ طاهریان و همکاران (1397) و حیدری (1399) اشاره کرد.
استفاده از فناوریهای جدید ارتباطی بهویژه شبکههای اجتماعی مجازی انسانها را وارد عصر تازهای از ارتباطات کرده است. یکی از بانفوذترین فناوریهای عصر جدید ارتباطی، شبکههای اجتماعی هستند که بر همه ابعاد زندگی فردی و جمعی کاربران تأثیرگذار است (کریمیان، پارسامهر و افشانی، 1398). شبکههای اجتماعی پایگاههایی هستند که کاربران میتوانند از طریق آن افکار، علاقهمندیها و فعالیتهای خود را با دیگران اشتراک بگذارند. کاربران در این شبکهها بدون در نظر گرفتن زبان، جنس و فرهنگ تبادل اطلاعات با یکدیگر میپردازند (معمار، خاکسار و علی پور، 1396). نوجوانان از مهمترین و آسیبپذیرترین کاربران شبکههای اجتماعی محسوب میشوند، چراکه زمان اوقات فراغت از شبکههای اجتماعی استفاده میکنند و زمان قابل توجهی را به استفاده از این شبکهها اختصاص میدهند (شایگان و رحیمی، 1397). این شبکهها مزایا و معایبی را میتوانند برای نوجوانان در بر داشته باشند. یکی از این مزایا، اجتماعی ساز نوجوانان است که امکان ایجاد و حفظ روابط، صحبت با دوستان، ابراز احساسها و ملاقات با افراد جدید را برای آنها ایجاد میکند. از جمله معایب آن میتوان اعتیاد به دنیای مجازی، فقدان تماس مستقیم، احتمال ایجاد تصویر غلط در تعاملات، برداشت و درک اشتباه از پیامها، اشاره کرد (اپرا و است[3]،2019).
جدیدی محمدابادی و همکاران (1400) در مطالعه ای برگزاری دورههای آموزشی برای معلمین، ارائه یک محیط مناسب با قابلیت های گسترده آموزشی و خدمات پشتیبانی مناسب، میزان رضایت مندی را افزایش داده و استفاده از آموزش های مجازی را در مدارس تداوم میبخشد. از آنجائیکه افراد نمیتوانند شبکههای مجازی را از زندگی فردی و اجتماعی کاملاً حذف کنند، بهتر است مضرات و منافع آن را شناسایی و در جهت استفاده درست از آن برآیند. با توجه به گستردگی شبکههای اجتماعی مجازی، به نظر میرسد تأثیرات منفی این شبکهها با گذشت زمان مشخص خواهد شد. پرخاشگری، یکی از تأثیرات منفی است که شاید بتوان گفت شبکههای مجازی با بازیها یا فیلمها پرخاشگرانه آن را بهصورت غیرمستقیم به افراد آموزش میدهند. همچنین بهدلیل اینکه دختران بیشتر پرخاشگری کلامی دارند، به نظر میرسد دختران پرخاشگرهای محیط مجازی را دریافت و بهصورت پنهان دارند. از طرف دیگر، از آنجا که شبکههای مجازی ارتباط با گروه همسالان را کم کرده، لذا؛ افراد کمتر به بازیهای خلاقانه دنیای واقعی وارد میشوند. نتایج این پژوهش میتواند زمینه آشنایی خانوادهها و کاربران با وجوه مثبت شبکههای اجتماعی که به نوعی موجب افزایش مهارتهای ارتباطی میشود و از سوی دیگر آشنایی با نکات منفی و مخرب شبکههای اجتماعی مجازی که میتواند باعث اختلال رفتاری و پرخاشگری در کاربران گردد، باشد. از طرف دیگر، از آنجا که ورزش شطرنج نیاز به تفکر و تمرکز دارد و دانشآموزان با مهارت و تفکر خلاق خود میتوانند ضمن انجام ورزش مفید، به کاهش پرخاشگری و افزایش نشاط و سلامت روان خود کمک کرده و در ادامه زندگی این ورزش را ادامه دهند، لذا؛ آموزش انجام شده در شبکه مجازی (شاد) برای افراد مورد مطالعه آموزش شطرنج میباشد. بنابراین؛ پژوهش حاضر شبکه شاد و آموزش شطرنج در این شبکه مورد بررسی قرار گرفته است و به دنبال یافتن پاسخ این سؤال است که آیا شبکههای اجتماعی مجازی (شاد) بر میزان پرخاشگری و تفکر خلاق دانش آموزان دختر متوسطه دوم شهر یزد مؤثر است؟
روش
روش پژوهش از نوع نیمه آزمایشی با طرح پیش آزمون- پس آزمون با گروه کنترل است. جامعه مورد نظر در پژوهش حاضر، دانش آموزان دختر متوسطه دوم شهر یزد میباشد که آمار آنان 2300 اعلام شد. برای انتخاب نمونه 30 نفر از دانشآموزان دختر متوسطه دوم، بهصورت نمونهگیری در دسترس انتخاب شدند. این تعداد افراد، به صورت تصادفی در دو گروه آزمایش (15 نفر) و گروه گواه (15 نفر) قرار گرفتند. دانشآموزان گروه آزمایش، جلسات آموزشی؛ آموزش شطرنج را هفتهای یک بار، توسط محقق دریافت کردند. بعد پایان جلسات از دو گروه آزمایش و گواه پس آزمون به عمل آمد. ملاک ورود به پژوهش حاضر؛ سن 18-16 سال و حضور در تمامی جلسات آموزشی بود. ملاک خروج از پژوهش عدم شرکت در جلسات آموزشی بود.
ابزار
در این پژوهش از دو پرسشنامه و پکیج آموزشی بهعنوان ابزارهای اندازهگیری استفاده شده است که در ادامه توضیحات آن ارائه میشود.
الف) پرسشنامه پرخاشگری
پرسشنامه سنجش پرخاشگری آیزنگ (1978) تهیه و دارای 30 مقوله است که 20 مقوله آن پاسخ مثبت و 10 مقوله پاسخ منفی دارد و آزمودنی با جوابهای بلی و خیر به پرسشها پاسخ میدهد. در ایران ضریب پایایی و اعتبار این آزمون توسط محامد و همکاران (1395) بر روی یک نمونه از مردان و زنان شهر مشهد محاسبه گردید که بهترتیب 94/0 و 81/0 بهدست آمد که نشاندهنده ثبات و تکرارپذیری و دقت مقیاس مزبور میباشد. همچنین روایی پرسشنامه در پژوهش محامد و همکاران (1395) مورد تایید قرار گرفت. با بررسی انجام شده در پژوهش حاضر، روایی پرسشنامه مورد تایید قرار گرفت و پایایی پرسشنامه با استفاده از آلفای کرانباخ 724/0 بهدست آمد.
ب) پرسشنامه تفکر خلاق
پرسشنامه تفکر خلاق از کتاب مجموعه پرسشنامه برای مربیان روابط انسانی نوشته هانی، ترجمه یوسفی (1384 ) تهیه شده است. در این پرسشنامه 12 جفت عبارت عرضه شده که پس از توزیع آن در میان دانشجویان از آنان خواسته شد تا از هر زوج عبارت پرسشنامه، یکی را که بیشتر نزدیک به رفتار آنهاست علامت بزنند. ذهبیون و احمدی (1390) روایی پرسشنامه فوقالذکر را تایید و پایایی پرسشنامه را با استفاده از آلفای کرانباخ 85/0 گزارش کرد. روایی پرسشنامه تفکر خلاق در پژوهش حاضر تایید و پایایی پرسشنامه با استفاده از آلفای کرانباخ 715/0 بهدست آمد.
ج) پکیج آموزشی
بسته آموزشی شطرنج از کتاب توسعهی مهارتهای چابکی – ذهنی استفاده شده است. جلسات آموزشی در هفتهای دو جلسه و بهطور کلی 8 جلسه 45 تا 60 دقیقهای برگزار شد که خلاصه آن جدول ذیل ارائه شده است. (هادوی و همکاران،1397).
جدول 1. رئوس جلسات آموزشی
|
شماره جلسات |
رئوس جلسات |
|
جلسه اول |
آموزش صفحه شطرنج (عرض و ستون قطرو تعداد خانهها تفاوتها و شباهتها)، نام مهرهها، تعداد آنها، نحوه حرکت، ارزش هر مهره |
|
جلسه دوم |
اصلاحات و ملاحظات کلی راجع به شطرنج؛ قوانین مربوط به بازی شطرنج، نحوه زدن و تهدید کردن مربوط به هر مهره و تفاوت و شباهتهای آن با مهرههای دیگر، اصطلاحات مربوط به سرباز از جمله آنپاسان و ترفیع و استثنائات |
|
جلسه سوم |
آموزش کیش – مات – پات، کیش و انواع فرار از کیش، مات؛ تفاوت بین آنها و حالتهای تساوی به وجود آمده بین رقیبها |
|
جلسه چهارم |
آموزش چنگال _ سیخ _ آچمز، تکنیکهایی که حریف را مجبور به انتخاب یا حرکت خارج از برنامه ریزی میکند |
|
جلسه پنجم |
آموزش قلعه گیری، قوانین اصلی صفحه شطرنج و مهرهها از جمله ماهیت و اهداف بازی شطرنج، حرکت مهرهها |
|
جلسه ششم |
آموزش عمل حرکت دادن مهرهها، اتمام بازی، وضعیتهای غیر عادی |
|
جلسه هفتم |
آموزش اهمیت ثبت حرکات و نحوه انجام دادن آنها، ویژگی و نحوه شروع و گسترده کردن و پایان بازی |
|
جلسه هشتم |
آموزش قانون مربع در شطرنج و نحوه استفاده از ان در مرحله آخر بازی، جمعبندی مطالب |
یافته ها
الف: نرمال بودن توزیع متغیرها
جدول 2 شاخصهای مربوط به نرمال بودن متغیرهای وابسته را در دو مرحله پیش آزمون و پس آزمون با توجه به شاخصهای کجی، کشیدگی و آزمون شاپیرو ویلک نشان میدهد. نتایج نشان داد در متغیر پرخاشگری در گروه آزمایش در مرحله پیش آزمون (97/0-=ku،32/0- sk=،05/0<p، 9/0=w(15)) و در پس آزمون (02/1-=ku،54/0- sk=،05/0<p،89/0=w(15)) با توجه به معنادار نبودن شاخص آمای شاپیرو ویلک نرمال است. در گروه کنترل در مرحله پیش آزمون (81/0-=ku،22/0- sk=،05/0<p، 95/0=w(15)) و در مرحله پس آزمون (82/0-=ku،23/0- sk=،05/0<p،95/0=w(15)). با توجه به معنادار نبودن شاخص آمای شاپیرو ویلک نرمال هستند.
در متغیر تفکر خلاق در گروه آزمایش در مرحله پیش آزمون (1/1-=ku،22/0- sk=،05/0<p،91/0=w(15)) و در پس آزمون (35/1=ku،24/0 sk=،05/0<p،88/0=w(15)) با توجه به معنادار نبودن شاخص آمای شاپیرو ویلک نرمال است. در گروه کنترل در مرحله پیش آزمون (35/1-=ku،24/0 sk=،05/0<p،88/0=w(15)) و در مرحله پس آزمون (12/1-=ku،37/0-sk=،05/0<p،88/0=w(15)). با توجه به معنادار نبودن شاخص آمای شاپیرو ویلک غیر نرمال هستند.
جدول 2. شاخصهای توزیع نمرههای آزمودنیهای گروههای آزمایش و کنترل در متغیرهای
|
گروهها |
متغیرها |
تعداد |
میانگین |
انحراف استاندارد |
کمینه نمره |
بیشینه نمره |
|
آزمایشی |
پیش آزمون پرخاشگری |
15 |
33/36 |
39/1 |
34 |
38 |
|
پس آزمون پرخاشگری |
15 |
46/33 |
73/2 |
29 |
37 |
|
|
کنترل |
پیش آزمون پرخاشگری |
15 |
06/34 |
74/2 |
29 |
38 |
|
پس آزمون پرخاشگری |
15 |
01/34 |
71/2 |
29 |
38 |
|
|
آزمایشی |
پیش آزمون تفکر خلاق |
15 |
2/9 |
37/1 |
7 |
11 |
|
پس آزمون تفکر خلاق |
15 |
8/8 |
52/1 |
7 |
11 |
|
|
کنترل |
پیش آزمون تفکر خلاق |
15 |
8/8 |
52/1 |
7 |
11 |
|
پس آزمون تفکر خلاق |
15 |
53/6 |
35/1 |
4 |
8 |
فرضیه اول: شبکههای اجتماعی مجازی بر میزان پرخاشگری دانش آموزان تأثیر معنادار دارد.
در جدول 3 تحلیل نتایج مقایسه تأثیر عملهای آزمایشی در بین گروهها در پرخاشگری را نشان میدهد. نتایج نشان داد بین دو گروه در پرخاشگری تفاوت معنیداری وجود دارد (000/0,P=55/30(F(1,26)= در نتیجه تأثیر عمل آزمایشی (اثربخشی شبکههای اجتماعی مجازی) بر کاهش پرخاشگری تأثیر مثبت داشته و 54 درصد واریانس تغییرات به وجود آمده در پرخاشگری را اثربخشی شبکههای اجتماعی مجازی تبیین میکند.
جدول 3. تحلیل انکوا در متن مانکوا متغیر پرخاشگری
|
منابع |
مجموع مجذورات |
درجه آزادی صورت |
میانگین مجذورات |
مقدار F |
سطح معناداری |
مجذور اتا |
|
پیش آزمون پرخاشگری عمل آزمایشی خطا |
45/122 2/55 98/46 |
1 1 26 |
45/122 2/55 8/1 |
76/67 55/30 |
000/0 000/0 |
72/0 54/0 |
فرضیه دوم: شبکههای اجتماعی مجازی بر تفکر خلاق دانش آموزان تأثیر معنادار دارد.
در جدول 4 تحلیل نتایج مقایسه تأثیر عملهای آزمایشی در بین گروهها در تفکر خلاق را نشان میدهد. نتایج نشان داد بین دو گروه در تفکر خلاق تفاوت معنیداری وجود دارد (000/0, P=92/13(F(1,26)= در نتیجه تأثیر عمل آزمایشی (اثربخشی شبکههای اجتماعی مجازی) بر افزایش تفکر خلاق تأثیر مثبت داشته و 35 درصد واریانس تغییرات به وجود آمده در تفکر خلاق را اثربخشی شبکههای اجتماعی مجازی تبیین میکند.
جدول 4. تحلیل انکوا در متن مانکوا متغیر تفکر خلاق
|
منابع |
مجموع مجذورات |
درجه آزادی صورت |
میانگین مجذورات |
مقدار F |
سطح معناداری |
مجذور اتا |
|
پیش آزمون تفکر خلاق عمل آزمایشی خطا |
48/2 77/29 59/55 |
1 1 26 |
48/2 77/29 13/2 |
16/1 92/13 |
29/0 001/0 |
043/0 35/0 |
نتیجه گیری و بحث
هدف از این مطالعه بررسی رابطه بین شبکههای اجتماعی مجازی بر میزان پرخاشگری و تفکر خلاق دانشآموزان بود. یافتههای پژوهش نشان داد شبکههای اجتماعی مجازی بر میزان پرخاشگری و تفکر خلاق دانشآموزان تأثیر معنادار دارد. از جمله پژوهشهای همسو با فرضیه فوق، پژوهش؛ صمدی و امیرداور (1397)، کیامرثی و آریانپوران (1395)، شمالیاحمدآبادی (1396)، محامدی و همکاران (1395)، ماکاروف و ماکاروف (2019)، انگلهارت[4] و همکاران (2018)، ین[5] و همکاران (۲۰۱۱)، گراسر[6] و همکاران (2007 ) و حیدری و همکاران (1399) میباشد. در ادامه فرضیههای فرعی مورد بررسی قرار گرفته است. در تبیین فرضیه فوق میتوان گفت؛ شبکههای مجازی با آموزشهای غیرمستقیم میتوانند افراد را به سمت یادگیرهایهای مثبت یا منفی سوق دهند. رواج فیلم و بازیهای مختلف در شبکههای مجازی ضمن اینکه میتواند پرخاشگری را در افراد رایج نماید مهارت نوآوری و خلاقیت آنان را کاهش دهد.
در فرضیه اول یافتههای پژوهش نشان داد شبکههای اجتماعی مجازی بر میزان پرخاشگری دانشآموزان تأثیر معنادار دارد. از جمله پژوهشهای همسو با فرضیه فوق، پژوهش؛ جدیدی محمدابادی و همکاران (1400)، صمدی و امیرداور (1397)، کیامرثی و آریانپوران (1395)، شمالیاحمدآبادی (1396)، محامدی و همکاران (1395)، ماکاروف و ماکاروف (2019)، انگلهارت و همکاران (2018)، ین و همکاران (۲۰۱۱) و گراسر و همکاران (2007 ) میباشد. در تبیین این یافته میتوان گفت؛ عوامل مختلفی بر میزان پرخاشگری افراد تأثیرگذارند. در یک دستهبندی کلی علل پرخاشگری به دو گروه عوامل خانوادگی و عوامل محیطی تقسیم میشود که نقش رسانههای جمعی که شبکههای اجتماعی مجازی جزئی از آنهاست، در گروه عوامل محیطی قرار دارد. اینترنت و شبکههای تأثیری مستقیم بر سبک زندگی افراد دارد. رسانههای مجازی مبتنی بر گزارههای لیبرالیسم، جهانی تازه را پیش روی انسان قرار دادهاند، جهانی که بودن در آن گاهی نبودن در جهان واقعی را به دنبال خواهد داشت و گاهی بهعلت تسریع در انجام کارها زمان بیشتری برای واقعی بودن در اختیار انسان خواهد گذاشت؛ دور شدن از دنیای واقعی ساعتها وقت گذراندن در پشت کامپیوترهای شخصی و گشتگذار در فضای مجازی و گپوگو و تعامل با دوستان اینترنتی و گم شدن میان انبوهی از اخبار و اطلاعات، باعث دور شدن از دنیای واقعی شده و گاه حس میشود که قسمتهایی جدی از زندگی شخصی افراد، فدای زندگی مجازیشان میشود که گوشهگیری و پرخاشگری میتواند از پیامدهای استفاده بیش از اندازه شبکههای اجتماعی مجازی است (سلیمانزاده، 1389؛ به نقل از صمدی و امیرداور، 1397).
بهطور کلی در تبیین این یافته میتوان گفت؛ افرادی که نمره بالایی در اعتیاد به فضای مجازی میگیرند، معمولاً زمان زیادی را به اینترنت و گردش در دنیای فضای مجازی به خود اختصاص میدهند و این امر موجب میشود که آنان در معرض بسیاری از خطرات شبکههای مجازی از جمله دیدن وبسایتهای جنسی و خشونتآمیز، چت کردن آنلاین و قماربازیهای اینترنتی قرار گیرند که این رفتارها میتواند بهعنوان محرکی برای پرخاشگری و رفتارهای پرخاشگرانه در میان افراد و بهخصوص دانشآموزان باشد. دانشآموزانی که به محیط فضای مجازی اعتیاد پیدا میکنند صرفاً از محیط آموزشی شبکه مجازی با هدف یادگیری نمیتوانند استفاده کنند، چراکه برای یادگیری و آموزش تمرکز ندارند. برای این گروه از دانشآموزان فضای مجازی بهعنوان محیطی قلمداد میشود که بازیها یا فیلمها پرخاشگرانه را دریافت کرده و بعد از مدتی رفتارهای پرخاشگرانه را در محیط واقعی بروز میدهند.
در فرضیه دوم یافتههای پژوهش نشان داد شبکههای اجتماعی مجازی بر تفکر خلاق دانش آموزان تأثیر معنادار دارد. از جمله پژوهش ناهمسو با فرضیه فوق، پژوهش؛ طاهریان و همکاران (1397) است. همچنین؛ از جمله پژوهش همسو با فرضیه فوق، پژوهش؛ حیدری و همکاران (1399) میباشد. در تبیین فرضیه فوق میتوان گفت؛ شبکههای مجازی با قابلیتهای بسیار بالایی که در ذخیرهسازی و پردازش حجم عظیمی از اطلاعات دارد، از یک سوء و ایجاد امکاناتی مانند دسترسی به اطلاعات بدون محدودیت زمانی و مکانی از دیگر سوء بهکارگیری شیوههایی همچون پرسیدن سؤالات محرک و چالشبرانگیز، تشویق به مناظره و به سرگرمی و شبیهسازها، انتقاد کردن، وجود فضایی شاد و بدون اضطراب برای جستجو و اکتشاف زمینه خلاقیت را در افراد فراهم میسازد (پیرخائفی، 1389؛ به نقل از دلاور و قربانی، 1395). آموزش مجازی، فضایی نو همراه با دسترسی به منابع فراوان برای دانش آموزان فراهم میکند که در این محیط دانشآموزان میتوانند با توجه به علایق و نیازهای خود در آن جستجو کنند، زیرا خلاقیت، فرایندی است که پذیرای تفکرات نو و بدیع است. برای دستیابی به چنین مقصودی، دانشآموزان نیازمند فضای باز با با توانایی دسترسی به اطلاعات متنوع بیشمار هستند تا بتوانند تفکرات و ایدههای تازه برای گذشته را به چالش بکشند و حرفی نو و ایده جدید برای ارائه داشته باشند (دلاور و قربانی، 1395).
بهطور کلی در تبیین فرضیه فوق میتوان گفت؛ شبکههای مجازی از طریق؛ رشد مدیریت اطلاعات، فراهم کردن زمینه اتصال مراکز علمی به یکدیگر، تولید دانش جدید بر پایه ارتباطات متقابل افراد با یکدیگر و تقویت و تحکیم تفکر علمی افراد، بررسی دیدگاه تفکر خلاق و انتقادی افراد و جمعبندی همه ایدههای همه افراد در زمینههای گوناگون میتوانند خلاقیت افراد را گسترش دهند. بدین ترتیب، افراد با تقویت دانش و آگاهی، اشتراک دانش با یکدیگر، دادن فرصت برای تعمق و مطالعه بیشتر در مورد موضوع خاص و بررسی و بحث گروهی با یکدیگر میتوانند ایده جدید را ارائه دهند. نکته مهم و اساسی در این راستا استفاده درست و بهینه از شبکههای مجازی است که افراد بتوانند با آگاهی در مورد بهکارگیری فضای مجازی به پیشرفت، خلاقیت و رشد شخصی خود کمک نمایند.
با توجه به نتایج پژوهش حاضر و بهطور کلی میتوان گفت؛ شبکههای مجازی با همه محاسن، سرعت و پیشرفتی که در جامعه امروزی دارند، در صورت عدم مدیریت و استفاده بیش از اندازه؛ میتوانند پیامدها ی منفی و گاه جبرانناپذیر برای افراد بهخصوص کودکان و نوجوانان داشته باشند. لذا؛ معلمان و خانوادهها باید ضمن اینکه آموزش در مورد استفاده درست از شبکههای مجازی به دانشآموزان داشته باشند، خطرات شبکههای محیط مجازی را به آنان یادآور شوند. لذا؛ پیشنهاد میشود که شبکههای مجازی توسط مشاوران مدرسه شناسایی و با توجه به شخصیت دانشآموزان به آنان معرفی شود و کارگاههای آموزشی در جهت استفاده بهینه از شبکههای اجتماعی مجازی جهت خلاقیت و آشنایی با برنامههای مفید برای نوجوانان و جوانان برگزار شود. با توجه به نتایج فرضیهها پیشنهاد میشود که شبکههای مجازی توسط مشاوران مدرسه شناسایی و با توجه به شخصیت دانشآموزان به آنان معرفی شود و کارگاههای آموزشی در جهت استفاده بهینه از شبکههای اجتماعی مجازی جهت خلاقیت و آشنایی با برنامههای مفید برای نوجوانان و جوانان برگزار شود و در نهایت کارگاههای آموزشی جهت آشنایی درست از شبکههای مجازی برای دانشآموزان برگزار شود.
تعارض منافع: در این پژوهش هیچگونه تعارض منافع بین نویسندگان وجود ندارد
[1]. Franken
[2] . Makarova & Makarova
[3] . Opreaa & Stan
[4] . Engelhardt
[5] . Yen
[6] . Grüsser
)