نقش میانجی وابستگی به اینترنت در رابطه بین اضطراب کامپیوتر و آسیب های اسکلتی در دانشجویان پیام نور یزد در دوران همه گیری کرونا

مقدمه

آموزش عالی و آموزش و پرورش در نیمسال دوم تحصیلی 98-99 با شرایط دشواری رو به رو شدند که ناشی از اعلام وضعیت فوق العاده در کشور به‌دلیل همه گیری ویروس کرونا و گسترش بیماری 19- COVID بود (سلیمی و فردین،2020). ویروس کرونا نوعی ویروس جدید است که با نام 19COVID مشخص می‌شود. بنابراین در شرایط ایجاد بحران، مانند شیوع بیماری کرونا در جهان و ایران و تعطیلی طولانی مدت مدارس ضرورت توجه به آموزش‌های مجازی و الکترونیکی بیش از پیش احساس می‌شود (سلیمی و فردین،2020).

 دانشجویان بنا به ماهیت خاص شرایط بحرانی کشور و تعطیلی دانشگاه و برگزاری کلاس‌های مجازی و استرس ناشی از یادگیری درس و عوامل مرتبط با آن قرار دارند که این تنش‌ها می‌تواند بر روی بدن آنها تاثیرگذار باشد که در بسیاری مواقع باعث ناراحتی‌های اسکلتی- عضلانی شود که علل آن می‌تواند عبارت باشد از: فعالیت تکراری، اعمال نیروی زیاد، پوسچر نامناسب، فشارهای تماسی و غیره باشد (آزما, کامران, نصیری و عابدی, 2015) ناراحتی‌های اسکلتی- عضلانی یکی از مهمترین عوامل آسیب شغلی و ناتوانی در بسیاری از صنایع کشورهای توسعه یافته و در حال توسعه می‌باشد که باعث اعمال هزینه‌های زیاد اقتصادی بر صنایع این کشورها می‌گردد. در حال حاضر، کنترل و کاهش ناراحتی‌های اسکلتی- عضلانی در بین نیروی کار یکی از مهمترین مشکلات متخصصین ارگونومی در سراسر جهان می‌باشد. اهمیت کنترل و کاهش این ناراحتی‌ها به قدری است که بسیاری از کشورها، پیشگیری از ناراحتی‌های اسکلتی- عضلانی ناشی از کار را در میان نیروی کار به‌عنوان یکی از اولویتهای ملی مورد توجه قرار داده‌اند (چوبینه^[1] و همکاران،2012). بنابر این در کاربران کامپیوتر و فضای مجازی نیز علاوه بر برخی از فاکتورهای ذکر شده، فاکتورهایی مانند مدت استفاده از کامپیوتر، دفعات استراحت افراد، روش کار با کیبورد، وضعیت مانیتور کامپیوتر، نوع و استفاده از دستگاههای متصل به کامپیوتر و فاکتورهای روانی- اجتماعی نیز در ایجاد ناراحتی‌های اسکلتی- عضلانی نقش دارند (آزما و همکاران،2015). ژنگ و همکاران نشان داد که شیوع گردن درد در کاربران 48٪ بوده و اینکه یکی از قابل توجه‌ترین چالش‌های سلامتی در دانش آموزان، اختلالات اسکلتی عضلانی، به‌ویژه در گردن است (ژنگ^[2] و همکاران،2016). یا در مطالعه‌ایی دیگر که در بین بزرگسالان جوان انجام گرفت، تفاوت‌هایی در وضعیت بدن، شیوه تایپ و فعالیت عضلانی هنگام نوشتن پیام تلفنی بین افرادی که دارای علائم اسکلتی عضلانی و بدون آن در گردن و اندام فوقانی هستند، مشاهده کردند (گوستافسون^[3] و همکاران، 2017).

 از سوی دیگر استفاده از کامپیوتر به‌دلیل کارایی و بهره وری شان تبدیل به بخش ثابتی از تجارت و زندگی روزمره شدند. کاربران کامپیوتر اغلب مستعد درد شانه، گردن، بازو و دست به‌علت موقعیت نامناسب دست، وضعیت بدنی نامناسب، حجم کاری زیاد و طراحی ضعیف ایستگاه‌های کاری هستند که همگی در بروز اختلالات اسکلتی- عضلانی- مؤثر می‌باشند (ساراوانان و کومار^[4]، 2019). عمرو^[5] و همکاران^[6](2020) معتعقد هستند قرنطینه باعث می‌شود تا زمان استفاده از فضای مجازی و به نوبه خود گسترش و شدت مشکلات اسکلتی عضلانی در بین دانشجویان افزایش یابد (عمرو و همکاران، 2020). رایانه‌ها امروزه در زندگی روزانه، فراگیر شدند و در نتیجه بسیاری از افراد دارای تجربه مستقیم و غیر مستقیم در استفاده از رایانه هستند. با این حال استفاده از رایانه همیشه یک رویداد رضایت بخش و شاد نیست. حتی بدتر، بعضی از افراد از کارکردن با رایانه احساس بیزاری قوی می‌کنند یا از آن میترسند. این افراد در درجات مختلف از چیزی که "اضطراب رایانه " نامیده می‌شود رنج می‌برند (المسکار^[7]، 2015). اضطراب رایانه "اضطراب حالتی" است که در زمان استفاده از رایانه یا زمان تصور استفاده از آن در آینده اتفاق می‌افتد و ذاتاً یک ویژگی شخصی نیست، افراد اضطراب از رایانه را با علائمی مثل ترس نشان می‌دهند چیزی که، منجر می‌شود آنها از رایانه نشان داده که اضطراب از رایانه باعث کاهش سطح آسایش روانی فرد می‌شود (Lee & Xiong, 2021). تسوجی و همکاران^[8] (2016) در مطالعه‌شان به این نتیجه رسیدند که استرس‌های روانی و اضطراب نقش زیادی در افزایش افسردگی و اختلالات اسکلتی-عضلانی و کمر درد مزمن دارند. در مطالعه آنها نیز مشخص شد که افسردگی و اضطراب در ایجاد اختلالات اسکلتی عضلانی تأثیر زیادی دارند (تسوجی و همکاران،2016). در مطالعه‌ای دیگر نشان داده شد اضطراب و استرس نقش مهمی در اختلالات اسکلتی عضلانی و بازنشستگی زودرس افراد دارد و همچنین کیفیت زندگی افراد را کاهش می‌دهد (جورج و بنسیوک^[9]، 2015). علاوه بر این محققان ارتباط قوی بین پریشانی روانی و اختلالات اسکلتی در ناحیه کمر و گردن / شانه را مورد توجه قرار دادند و گمان می‌کنند که عوامل روانشناختی می‌توانند درک درد اختلالات اسکلتی را تغییر دهند یا تغییرات فیزیولوژیکی (مانند افزایش تنش عضلانی) را ایجاد کنند که ممکن است منجر به درد اختلالات اسکلتی شود و اینکه ممکن است اختلالات اسکلتی عضلانی در اندام‌های پشت، گردن و شانه تحریک و می‌تواند فعالیت ماهیچه‌ای مرتبط با اضطراب و استرس روانی نقش اصلی را در بروز درد اختلالات اسکلتی در این نواحی بدن ایفا کند (آشناگر و همکاران، 2017).

یانس از اولین افرادی بود که به مفهوم‌سازی اعتیاد به اینترنت^[10] پرداخت. اعتیاد به اینترنت به‌عنوان اشتغال بیشازحد یا کنترل ضعیف و نیز فشار یا رفتارهای مربوط به استفاده از اینترنت یا وسائل اینترنتی تعریف می‌شود که باعث اختلال و پریشانی می‌شود (یونس و همکاران، 2016). اعتیاد به اینترنت در این شرایط همه‌گیری ممکن است برای افراد آسیب‌زا باشد. به هرحال نسل‌های امروز بسیار زیاد از اینترنت استفاده می‌کنند (شالچی و کلاهی،2018). همانند تمامی انواع دیگر اعتیادها، اعتیاد به اینترنت نیز با علائمی همراه است که از آن قبیل می‌توان افسردگی، کج خلقی، احساس تنهایی، اضطراب، ناآرامی و غیره را نام برد (استارچویچ^[11]، 2019). شیوع این اختلال، از یک درصد تا 7/36 درصد گزارش شده است. این تفاوت احتمالاً به‌دلیل میزان متغیر دسترسی به اینترنت در کشورهای مختلف، تعاریف متعدد اعتیاد به اینترنت و ابزارهای تشخیصی متفاوت است (هو و همکاران، 2014). یکی از متغیرهای که در رابطه با اعتیاد به اینترنت می‌باشد، اضطراب کامپیوتر است. شاید بتوان گفت که در دنیای امروز کامپیوتر اثر بخش‌ترین ابزار به حساب می‌آید (عمرو و همکاران، 2020). بنابراین، در شرایط قرنطینه، دانشجویان مجبور به آموزش‌های خود به‌صورت مجازی هستند. انجام این آموزش‌ها که بیش از یک سال از عمر آن می‌گذرد، با خستگی زیاد و فرسودگی در دانشجویان همراه بوده است (سلیمی و فردین، 2020) و اینکه اضطراب کامپیوتر، اشاره به ترس یا بیمی دارد که فرد هنگام استفاده از کامپیوتر یا زمانی که احتمال استفاده از کامپیوتر و جود دارد احساس می‌کند. اضطراب کامپیوتر، پاسخی عاطفی است که با ترس هیجانی و پیامدهای بالقوه منفی همراه می‌باشد (زمانپور, خانی, مرادیانی‌دیزه‌رود, 2013). استفاده از کامپیوتر، اضطراب آن می‌تواند خود را در دامنه احساس خفیف ناراحتی تا وحشت زدگی و لرزش شدید نشان دهد (براون، بول و رأس^[12]، 2013). اضطراب کاربران، متفاوت از نگرشی است که نشان دهنده اعتقادات و برداشت‌ها از کامپیوتر است. پژوهشی مرتبط نشان می‌دهد اضطراب ناشی از کامپیوتر، نگرش‌ها و رفتار افراد را مختل می‌سازد (زمانپور و همکاران،2013). بنابراین، در این پژوهش با توجه به افزایش اضطراب کامپیوتر، آسیب‌های اسکلتی و اعتیاد به اینترنت در زندگی روزمره و با توجه به ارتباط نظری و پژوهشی این مولفه‌ها با یکدیگر و نیز با توجه به اینکه مطالعات وابستگی به اینترنت را بر اضطراب کامپیوتر و آسیب‌های اسکلتی که دانشجویان را در رسیدن به اهداف مؤثر دانسته‌اند ضرورت پژوهش حاضر بیش از پیش معلوم می‌گردد. لذا مطالعه هر یک از متغیرها از اهمیت خاصی برخوردار است زیرا با کسب اطلاعات کافی در این زمینه می‌توان برنامه های آموزشی مناسبی برای والدین، معلمان، اساتید و دانشجویان طراحی کرد و زمینه را برای کاهش استرس و اعتیاد به اینترنت و مهمتر از آن آسیب‌های اسکلتی فراهم نمود.از اینرو،این تحقیق بدنبال پاسخ به این سوال است که آیا بین اضطراب کامپیوتر و آسیب‌های اسکلتی با نقش میانجی وابستگی به اینترنت در بین دانشجویان تربیت بدنی پیام‌نور استان یزد در دوران کرونا رابطه وجود داد؟

روش

تحقیق حاضر بر اساس هدف یک تحقیق کاربردی و توسعه‌ای و همچنین بر اساس چگونگی به‌دست آوردن داده‌های مورد نیاز از نوع تحقیقات توصیفی و همبستگی می‌باشد. جامعه آماری این پژوهش را تمامی دانشجویان دانشگاه پیام‌نور استان یزد که در طی جمع آوری داده‌های پژوهش یعنی فاصله زمانی بهمن 1399 تا خرداد 1400 ماه مشغول به تحصیل بودند.

بنابر استعلام پژوهشگر از دانشگاه پیام‌نور استان یزد تعداد جامعه پژوهش تقریباً 500 نفر گزارش شده است. تعداد افراد نمونه پژوهش حاضر با استناد به جدول کرجسی مورگان شامل 200 نفر (100 نفر دانشجویی دختر و 100 دانشجویی پسر) انتخاب شدند. افراد نمونه به روش نمونه گیری چند مرحله‌ای انجام شد به‌گونه‌ای که از بین رشته‌های مقطع کارشناسی، کارشناسی ارشد به‌صورت تصادفی انتخاب شد.

ابزار

پرسشنامه اعتیاد به اینترنت: این پرسشنامه در سال 1996 توسط یانگ ساخته شد. شامل 20 آیتم در مقیاس 5 درجه‌ای لیکرت از نمره یک (هرگز) تا نمره پنج (همیشه) است. وضعیت کاربران بر اساس امتیاز 20 تا 39 (طبیعی)، 40 تا 69 (اعتیاد خفیف) و 70 تا 100 (اعتیاد شدید) به اینترنت مشخص می‌شود. در پژوهش علوی و همکاران (1388) میزان قابلیت اعتماد از طریق و ضریب آلفای کرونباخ برای کل پرسشنامه برابر با 88/0 محاسبه شد. برای تعیین اعتبار درونی پرسشنامه از روی تصنیف استفاده شد. در این روش با استفاده از نمرات زوج و فرد کردن سؤالات و همچنین محاسبه ضریب همبستگی، 72/0 به‌دست آمد. برای تعیین اعتبار بیرونی از روش باز آزمایی استفاده شد و ضریب همبستگی 82/0 محاسبه شد (خطیب زنجانی و آگاه هریس, 2015).

 پرسشنامه فارسی ناراحتی‌های اسکلتی-عضلانی کرنل (CMDQ): به‌منظور تعیین شیوع ناراحتی‌های اسکلتی–عضلانی، از پرسشنامه ناراحتی اسکلتی-عضلانی کرنل استفاده شد. این پرسشنامه در سه قسمت فراوانی ناراحتی، شدت ناراحتی و تأثیر در توان کاری تنظیم شده است و دارای نقشه‌ی بدن بوده و 12 عضو بدن که در مجموع 20 ناحیه از بدن است را مورد آنالیز قرار می‌دهد. نتایج سه قسمت پرسشنامه برای هر عضو در هم ضرب می‌شود که نتیجه‌ی نهایی عددی بین 0 تا 90 می‌باشد (امیدی و همکاران، 2017) عفیفه زاده کاشانی و همکاران پایایی نسخه‌ی فارسی این پرسشنامه به‌دست آوردند و روایی / را به روش آلفای کرونباخ برابر 986/0 همزمان آن را نیز مطلوب گزارش نمودند (عفیفه زاده-کاشانی و همکاران، 2011).

مقیاس اضطراب کامپیوتر: مقیاس پرسشنامه درجه‌بندی اضطراب رایانه در تحقیق هاینس، گالس و نایت (4381 ) ساخته شد و تکامل یافت. این پرسشنامه یک ابزار ارزیابی خودسنجی 43 سؤالی بر اساس درجه‌بندی لیکرت برای اندازه‌گیری سطح اضطراب رایانه است. درجه‌بندی آن به‌صورت کاملاً موافقم (نمره 5)، موافقم (نمره 4) نظری ندارم (نمره 3)، مخالفم (نمره 2 ) و کاملاً مخالفم (نمره 1 ). هاینس و همکارانش در تحقیق کلاسیک خود، این مقیاس معروف و معتبر مربوط به اضطراب کامپیوتر را ساخته و اعتباریابی کردند. اعتبار محتوا، سازه و همزمان آن مورد تایید قرار گرفت. این ابزار در پژوهشی در دانشگاه آزاد اسلامی و شهید چمران اهواز اجرا شد. ضریب آلفای کرونباخ، 92/0 محاسبه شد. در این پژوهش پایایی 88/0 محاسبه گردید (خالق خواه و بابائی منقاری, 2016).

برای تجزیه و تحلیل داده‌های تحقیق از آمار توصیفی شامل میانگین و انحراف معیار و برای بررسی فرضیه‌های تحقیق از آزمون کولموگراف- اسمیرنوف برای تعیین توزیع نرمال داده‌ها، آزمون همبستگی پیرسون و مدلسازی معادلات ساختاری به کمک نرم افزار SPSS و Amos استفاده شد.

یافته‌ها

 در این مطالعه، میانگین سنی کل دانشجویان 56/24 سال و محدوده سنی در کل دانشجویان مورد مطالعه 37- 18 بود. آزمودنی‌های پژوهش را 200 نفر از دانشجویان تشکیل دادند. وابستگی به اینترنت در رابطه بین اضطراب کامپیوتر و آسیب‌های اسکلتی نقش میانجی را دارد. همان‌طور که در جدول 1 ملاحظه می‌شود، بین هر سه متغیر پژوهش با یکدیگر رابطه مثبتی وجود دارد که این روابط در سطح آلفای 0.01 معنی‌دار است. به‌عبارت دیگر با افزایش اضطراب کامپیوتر میزان وابستگی به اینترنت و نیز میزان آسیب‌های اسکلتی افزایش می‌یابد و همچنین با افزایش وابستگی به اینترنت میزان آسیب‌های اسکلتی نیز افزایش می‌یابد. بنابراین وجود همبستگی بین متغیرهای پژوهش مجوز استفاده از مدلسازی معادلات ساختاری را برای بررسی نقش میانجی وابستگی به اینترنت در رابطه بین اضطراب کامپیوتر و آسیب‌های اسکلتی فراهم می‌کند. تا فرضیه اصلی پژوهش نیز آزموده شود ازآنجاکه ضرایب همبستگی متغیرها معنی‌دار بود امکان استفاده از تکنیک مدل‌سازی معادلات ساختاری (SEM) فراهم شد.

در الگوی معادلات ساختاری برای مشخص شدن چگونگی و میزان تأثیر متغیرهای مکنون (پنهان) بر یکدیگر از الگوی استاندارد و برای نشان دادن معناداری این تأثیرات از الگوی معناداری استفاده می‌شود. الگوی معادلات ساختاری در حالت استاندارد در شکل 1 آورده شده است:

جدول 1. همبستگی آسیب‌های اسکلتی، وابستگی به اینترنت و اضطراب کامپیوتر

شکل 1. مدل تحلیل مسیر در حالت استاندارد

همانطور که ضرایب مسیر در مدل تحلیل مسیر نشان می‌دهد اضطراب کامپیوتر 0.57 از تغییرات آسیب اسکلتی را تایید می‌کند و وابستگی به اینترنت نیز 0.20 از تغییرات آسیب‌های اسکلتی را تبیین می‌کند و همچنین اضطراب کامپیوتر نیز 0.80 از واریانس اعتیاد به اینترنت را تایید می‌کند برای مشخص شدن معناداری این روابط نتایج الگوی معناداری مورد بررسی قرار گرفت که در شکل 2 آورده شده است:

 شکل 2. مدل تحلیل مسیر در حالت معناداری

بنابراین با توجه به ضرایب مسیر و همچنین مقدار t که در همه مسیرها بین 1.96 و 1.96- قرار ندارد مشخص می‌شود که اضطراب کامپیوتر توانایی پیش بینی آسیب‌های اسکلتی و نیز میزان وابستگی به اینترنت را در آنها دارد و همچنین وابستگی به اینترنت نیز توانایی پیش بینی آسیب‌های اسکلتی را دارد چراکه ضرایب مسیر مستقیم در همه مسیرهای مدل معنی دار می‌باشد برای بررسی نقش واسطه وابستگی به اینترنت در رابطه بین اضطراب کامپیوتر و آسیب‌های اسکلتی نیز ضریب غیر مستقیم آن محاسبه شد که نتایج در جدول 2 آورده شده است.

جدول 2. آثار مستقیم و غیرمستقیم استاندارد شده متغیرهای پژوهش

با توجه به یافته‌های جدول فوق اثر غیر مستقیم اضطراب کامپیوتر بر آسیب‌های اسکلتی با نقش میانجی وابستگی به اینترنت برابر 0.16 می‌باشد.

بنابراین نقش واسطه وابستگی به اینترنت نیز در رابطه بین متغیرهای پژوهش تایید می‌شود. از این رو می‌توان گفت که تمام فرضیات پزوهش تایید می شوند.

نتیجه گیری و بحث

این مطالعه با هدف بررسی نقش میانجی وابستگی به اینترنت در رابطه بین اضطراب کامپیوتر و آسیب‌های اسکلتی در دانشجویان پیام‌نور استان یزد در دوران همه‌گیری کرونا انجام گرفت. شد با توجه به نتایج، بین هر سه متغیر پژوهش با یکدیگر رابطه مثبتی وجود دارد به‌عبارت دیگر با افزایش اضطراب کامپیوتر میزان وابستگی به اینترنت و نیز میزان آسیب‌های اسکلتی افزایش می‌یابد و همچنین با افزایش وابستگی به اینترنت میزان آسیب‌های اسکلتی نیز افزایش می‌یابد. بنابراین وجود همبستگی بین متغیرهای پژوهش مجوز استفاده از مدلسازی معادلات ساختاری را برای بررسی نقش میانجی وابستگی به اینترنت در رابطه بین اضطراب کامپیوتر و آسیب‌های اسکلتی فراهم می‌کند. تا فرضیه اصلی پژوهش نیز آزموده شود. همانطور که ضرایب مسیر در مدل تحلیل مسیر نشان می‌دهد اضطراب کامپیوتر آسیب اسکلتی را پیش بینی و تبیین، وابستگی به اینترنت تغییرات آسیب‌های اسکلتی دانشجویان را تبیین و همچنین اضطراب کامپیوتر نیز آسیب‌های اسکلتی را تبیین می‌کند.

نتایج آزمون ضریب همبستگی پیرسون نشان می‌دهد که بین دو متغیر آسیب‌های اسکلتی و وابستگی به اینترنت رابطه مستقیم و مثبتی (0.39 = r) وجود دارد که این رابطه در سطح آلفای 0.01 معنی‌دار است. از آنجا که ما فکر می‌کنیم استفاده بیش از حد از رسانه‌های اجتماعی باعث می‌شود ساعت‌های بیشتر بر وضعیت بدن بدن تأکید شود، به‌ویژه اینکه متوجه می‌شویم اکثریت قریب به اتفاق در هنگام استفاده از رسانه‌های اجتماعی به وضعیت بدن صحیح توجه نمی‌کردند، که این امر باعث می‌شود تا با میزان شدت آسیب‌های اسکلتی، مرتبط باشد (ریمبا، نایم و رحیم، 2019) در عین حال، این شدت آسیب‌های اسکلتی نیز از نظر آماری با طول مدت استفاده از رسانه‌های اجتماعی تأثیر دارد، زیرا از نظر اپیدمیولوژی، این بدان معنی است که میزان مواجهه باعث شدت بیشتر می‌شود. (و و، وایت، و لای، 2016). از سویی، آموزش مجازی با استفاده از کامپیوتر، لپ تاپ و گوشی‌های هوشمند بین دانشجویان حین کرونا بسیار گسترش یافته و منجر به افزایش میزان ساعات گزارش شده در استفاده از این ابزار و رسانه‌ها شده است (قاسمی, نقی لو و سلیمانی راد, 2021)؛ لذا به نظر میرسد می‌توان افزایش میزان نشستن روزانه و به تبع آن کاهش فعالیت‌های ایستاده، استفاده از دست‌ها در جلوی بدن بیش از پیش به‌دلیل کاربرد ابزار آموزش مجازی مانند لپ‌تاپ و تلفن همراه و قرار گرفتن در وضعیت بدن نامناسب مانند خم کردن گردن و یک طرفه نشستن نوعی تغییر سبک فعالیت قلمداد شود (عمرو و همکاران، 2020). تحقیقات نشان داده است این کاربران مستعد پیشرفت اختلالات اسکلتی - عضلانی با شیوعی حتی بیش از 45 درصد هستند و اینکه بیش از 90 % افراد بررسی شده، وضعیت بدن صحیح کار با رایانه را رعایت نمی‌کردند و شیوع علائم اختلالات اسکلتی - عضلانی به‌ترتیب در نواحی گردن، شانه، کمر و پشت شایع‌تر بوده است (قاسمی و همکاران،2021).

همانطور که یافته‌های نشان می‌دهد ضریب همبستگی بین دو متغیر اضطراب کامپیوتر و آسیب‌های اسکلتی نیز رابطه مستقیم و مثبتی (0.54 = r) وجود دارد که این رابطه در سطح آلفای 0.01 معنی‌دار است. تسوجی و همکاران^[13] (2016) در مطالعه‌شان به این نتیجه رسیدند که استرس‌های روانی و اضطراب نقش زیادی در افزایش افسردگی و اختلالات اسکلتی-عضلانی و کمردرد مزمن دارند. در مطالعه آنها نیز مشخص شد که افسردگی و اضطراب در ایجاد اختلالات اسکلتی عضلانی تأثیر زیادی دارند (تسوجی و همکاران،2016 ). در همین راستا مکمل خواه و همکاران (1394) که به بررسی سلامت عمومی و اختلالات اسکلتی عضلانی پرداختند، نتیجه گرفتند کارکنان مبتلا به اختلالات اسکلتی عضلانی نسبت به گروه کنترل از سلامت عمومی کمتری برخوردارند. همچنین آگاهی از نقش عوامل روانی اجتماعی مؤثر بر اختلالات اسکلتی عضلانی می‌تواند در کنترل و پیشگیری از اختلالات درد ناشی از کار و ازکارافتادگی کارکنان نقش بسیار مهمی را ایفا نماید (کبیر مکمل خواه, عقیلی نژاد, عقیلی و بهرامی احمدی, 1394). ماننینن و همکاران[14] همچنین ارتباط قوی بین پریشانی روانی و اختلالات اسکلتی در ناحیه کمر و گردن / شانه را مورد توجه قرار دادند و گمان می‌کنند که عوامل روانشناختی می‌توانند درک درد اختلالات اسکلتی را تغییر دهند یا تغییرات فیزیولوژیکی (مانند افزایش تنش عضلانی) را ایجاد کنند که ممکن است منجر به درد اختلالات اسکلتی شود (ماننینن و همکاران،1997) و اینکه ممکن است اختلالات اسکلتی عضلانی در اندام‌های پشت، گردن و شانه تحریک شود و فعالیت ماهیچه‌ای مرتبط با اضطراب و استرس روانی نقش اصلی را در بروز درد اختلالات اسکلتی در این نواحی بدن ایفا کند و عوامل روانی اجتماعی در ایجاد کمر درد تأثیر دارد (آشناگر و همکاران، 2017).

نتایج نشان داد ضریب همبستگی بین دو متغیر وابستگی به کامپیوتر و اضطراب کامپیوتر نیز رابطه مستقیم و مثبتی (0.69 = r) وجود دارد که این رابطه در سطح آلفای 0.01 معنی‌دار است. برای توضیح این یافته‌ها می‌توان گفت از آنجایی که در دنیای امروز اینترنت بیشتر تقاضا شده است و دانش آموزان بازی‌ها و سرگرمی‌های سنتی را با بازی‌های رایانه‌ای و استفاده از اینترنت جایگزین کرده‌اند، بنابراین آنها بیشتر تحت تأثیر اعتیاد به اینترنت قرار می‌گیرند. در واقع هرچه زمان بیشتری برای استفاده از اینترنت صرف شود، احتمال وابستگی به اینترنت بیشتر می‌شود، بنابراین اضطراب بیشتر در بین آنها یک نتیجه منطقی است (موسی و واحدی، 2014). از سویی بحث علمی، اخبار مربوط به برنامه دانشگاهی، تبادل اطلاعات و تکالیف. اضطراب آموزش از راه دور در دانشگاه که عبارتند از: احساس ناامنی در استفاده از منابع آنلاین برای کارهای دانشگاهی، استفاده از منابع آنلاین مانند یادگیری مهارت‌های جدید، احساس اینکه برای درک منابع آنلاین بسیار دشوار است و ترس از ناتوانی برای پیگیری پیشرفت روزمره منابع آنلاین، امکانات ناکافی مخابرات، منبع تغذیه ناپایدار برای دسترسی به منابع آنلاین و هزینه بالای چاپ منابع آنلاین می‌تواند دلیلی بر روابط مثبت بین اضطراب رایانه‌ای و اعتیاد به اینترنت در دانشجویان باشد. (عسگری و مرعشیان, 1387) همچنین گاهی پیوندهای شکل گرفته در دنیای مجازی از پیوندهای حقیقی برای فرد مهم‌تر می‌شوند و او را با تمام نیرو به سمت خود می‌کشند و دوستان مجازی جای دوستان حقیقی را می‌گیرند برایشان دلتنگ می‌شود با غمشان غصه می‌خورد و با شادیشان شاد می‌شود. استفاده از اینترنت برای فرار از تنهایی و ایجاد تعاملات عاطفی بیشتر در بین افرادی دیده می‌شود که تعاملات اجتماعی شان در هیاهوی زندگی ماشینی و مشغله‌های کاری و روزمره گی‌ها گم شده است. هر چه خانواده‌ها سنتی‌تر و پیوندها نزدیک‌تر باشند این احساس خلأ کمتر است. اما هر چه فرد بیشتر احساس تنهایی کند استفاده از اینترنت و ایجاد ارتباطات عاطفی در او بیشتر است (موسی و واحدی، 2014). در نهایت اعتیاد به اینترنت یعنی وقتی فرد به اینترنت معتاد می‌شود، بی‌قرار، نگران و مضطرب می‌شود و از اینترنت برای کاهش اضطراب و استرس خود استفاده می‌کند (میرزاییان, با عزت و خاکپور, 1390). در این رابطه، ناستی زایی[15] (2010) معتقد هستند: کاربران معتاد به اینترنت اضطراب و دلهره قابل توجهی دارند (ناستی زایی, 1388). بنابراین این افراد ممکن است از اینترنت به‌عنوان یک راه فرار استفاده کنند، یعنی وقتی فردی به اینترنت دسترسی ندارد، مضطرب می‌شود (حسموجاز، 2016). به‌عنوان نتیجه گیری می‌توان گفت که تمایل رو به افزایش استفاده از اینترنت و صفحات اجتماعی توسط جامعه بزرگ کاربران تلفن‌های هوشمند با کاهش فعالیت‌های جسمانی و افزایش نرخ اختلالات اسکلتی-عضلانی و اضطراب کامپیوتر در میان عموم جامعه بلاخص دانشجویان همراه است که نیازمند برنامه‌ریزی های جدی از سوی متولیان سلامت جامعه است. آموزش در خصوص استفاده صحیح از تلفن‌های همراه، انجام فعالیت‌های فیزیکی تعدیل کننده فشار بر اندام‌های اسکلتی- عضلانی، تغییر عادات نامناسب فردی و حفظ صحیح وضعیت‌های بدن در هنگام استفاده از این ابزارها از جمله اقداماتی است که می‌تواند بر کاهش آسیب به سلامت افراد مؤثر باشد و باید به‌صورت جدی مورد توجّه آموزش دهندگان و سیاست گزاران بهداشتی قرار گیرد تا از بروز ناتوانی‌های جسمی فراگیر در آینده اجتناب شود.

نهایتاً با توجه به نتیجه حاصل شده از این پژوهش می‌توان گفت، دانشجویان با توجه به شیوع ویروس کرونا مجبور به استفاده از اینترنت هستند. از این رو به والدین و کلیه دست اندر کاران آموزشی و دانشگاهی توصیه می‌شود که راهکاری مناسب شناسایی نموده و راهکارهای جایگزین مانند گرایش به ورزش برای پر کردن اوقات فراغت متناسب با دانشجویان برای جلوگیری از استفاده مفرط به اینترنت و دیگر اعتیادهای رفتاری و مسری برگزینند. همچنین به خانواده‌ها توصیه می‌شود که کنترل و نظارت بیشتری بر استفاده از اینترنت از فرزندان خود داشته باشند.

تعارض منافع و سپاسگزاری

این مطالعه حاصل پایان نامه دانشجویی است. بدینوسیله از تمامی دانشجویان تربیت بدنی پیام‌نور که ما را در انجام این پژوهش یاری نموده‌اند تقدیر و تشکر می‌نمایم. نویسندگان این مقاله هیچ گونه تعارض منافعی نداشتند.

[1] . Choobineh

[2] . Zheng

[3] . Gustafsson

[4] . Saravanan & Kumar

[5] . Amro

[6]. Amro et al

[7] . Al Maskari

[8]. Tsuji et al

[9] . George & Beneciuk

[10] . Internet Addiction

[11] . Starcevic

[12] . Brown, Bull & Race

[13]. Tsuji et al

[14]. Manninen et al

[15]. Nastizaei