واکاوی راهبردهای توانمندسازی سواد رسانه‌ای دانش‌آموزان ابتدایی ؛ تجربه زیسته معلمان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار مطالعات برنامه درسی، گروه علوم تربیتی، دانشکده علوم انسانی و اجتماعی، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران.

2 استاد برنامه ریزی آموزشی، گروه علوم تربیتی، دانشکده علوم انسانی و اجتماعی، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران.

3 دانشجوی دکتری برنامه‌ریزی توسعه آموزش عالی، گروه علوم تربیتی، دانشکده علوم انسانی و اجتماعی، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران.

10.30473/t-edu.2026.78369.1466

چکیده

پژوهش حاضر با هدف واکاوی راهبردهای توانمندسازی سواد رسانه‌ای دانش‌آموزان ابتدایی بر پایه تجربه زیسته معلمان انجام شد. این پژوهش با رویکرد کیفی و روش پدیدارشناسی تفسیری انجام گرفت تا ادراک‌ها، تجربه‌ها و برداشت‌های معلمان دوره ابتدایی از فرایند آموزش و تقویت سواد رسانه‌ای در بستر واقعی مدرسه مورد فهم و تفسیر قرار گیرد. مشارکت‌کنندگان شامل ۲۰ نفر از معلمان دوره ابتدایی شهرستان سنندج بودند که به روش نمونه‌گیری هدفمند ملاکی انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده‌ها، مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته عمیق (۳۰ تا ۴۵ دقیقه) بود و شیوه تجزیه‌وتحلیل داده‌ها با استفاده از روش تحلیل مضمون انجام گرفت. به‌منظور اعتباربخشی، از بازبینی مستمر داده‌ها، بازبینی مشارکت‌کنندگان و نظر خبرگان استفاده شد. یافته‌ها در پاسخ به سه سؤال پژوهش در قالب مضامین اصلی استخراج شدند. در بخش تجربه‌ها و برداشت‌ها، مضامینی همچون تعمیق قضاوت انتقادی رسانه‌ای، درهم‌تنیدگی سواد رسانه‌ای با تدریس، زمینه‌مندسازی آموزش و عاملیت‌بخشی به دانش‌آموزان شناسایی شد. در حوزه راهبردهای آموزشی، هدایت تحلیلی مواجهه با رسانه، بهره‌گیری هدفمند از محتوای رسانه‌ای، تقویت فرهنگ مسئولیت‌پذیری، یادگیری تعاملی و پرورش خلاقیت در تولید محتوا برجسته بود. همچنین در بخش چالش‌ها و فرصت‌ها، نارسایی زیرساخت‌ها، کاستی‌های توانمندسازی معلمان، گسست برنامه درسی و ناهمسویی خانواده و مدرسه به‌عنوان چالش‌ها و ظرفیت‌های یادگیری دانش‌آموزان و نقش فرهنگ‌سازی مدرسه به‌عنوان فرصت‌ها مطرح شدند. نتایج نشان داد توانمندسازی سواد رسانه‌ای در دوره ابتدایی فرایندی تربیتی و چندسطحی است که مستلزم ادغام در برنامه درسی، ارتقای شایستگی‌های حرفه‌ای معلمان و حمایت نهادی و فرهنگی مدرسه و خانواده است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Exploring Strategies for Empowering Media Literacy in Elementary Students: Teachers’ Lived Experiences

نویسندگان [English]

  • Jamal Salimi 1
  • Nematullah Azizi 2
  • Ali Aminibagh 3
1 Associate Professor of Curriculum Studies, Department of Educational Sciences, Faculty of Humanities and Social Sciences, University of Kurdistan, Sanandaj, Iran.
2 Professor of Educational Planning, Department of Educational Sciences, Faculty of Humanities and Social Sciences, University of Kurdistan, Sanandaj, Iran.
3 PhD Student in Higher Education Development Planning, Department of Educational Sciences, Faculty of Humanities and Social Sciences, University of Kurdistan, Sanandaj, Iran.
چکیده [English]

The present study was conducted with the aim of exploring strategies for empowering media literacy among elementary school students based on teachers’ lived experiences. This study was carried out using a qualitative approach and interpretive phenomenology in order to understand and interpret elementary school teachers’ perceptions, experiences, and views regarding the process of teaching and strengthening media literacy in the real context of the school. Participants included 20 elementary school teachers in Sanandaj, selected through purposive criterion sampling. Data were collected through in-depth semi-structured interviews (30–45 minutes) and analyzed using thematic analysis. To ensure trustworthiness, continuous data review, member checking, and expert validation were employed. The findings, organized around three research questions, yielded several overarching themes. Regarding teachers’ experiences and perceptions, themes such as deepening critical media judgment, integrating media literacy into instruction, contextualizing media education, and fostering student agency were identified. In terms of instructional strategies, analytical guidance in media exposure, purposeful use of media content, and promotion of responsible media culture, interactive learning, and nurturing creativity in content production emerged as central themes. Concerning challenges and opportunities, insufficient infrastructure, limited professional development, curriculum misalignment, and home–school inconsistency were identified as major challenges, while students’ learning capacities and the school’s cultural role were recognized as significant opportunities. Overall, the findings indicate that empowering media literacy at the elementary level is a multidimensional and educational process that requires curricular integration, enhancement of teachers’ professional competencies, and sustained institutional and cultural support from both schools and families.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Elementary Students
  • Teaching Strategies
  • Media Literacy
  • Thematic Analysis

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از تاریخ 14 مرداد 1405
  • تاریخ دریافت: 18 خرداد 1405
  • تاریخ بازنگری: 10 تیر 1405
  • تاریخ پذیرش: 12 مرداد 1405
  • تاریخ اولین انتشار: 14 مرداد 1405
  • تاریخ انتشار: 14 مرداد 1405