بازشناسی مولفه های سواد هوش مصنوعی در دانش‌آموزان نسل Z با رویکرد فرهنگی

طلایی, مریم; درتاج, فریبرز; طوفانی نژاد, احسان; شریفی, سعید; یوسفی, زهرا

doi:10.30473/t-edu.2026.76040.1344

بازشناسی مولفه های سواد هوش مصنوعی در دانش‌آموزان نسل Z با رویکرد فرهنگی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

¹ گروه روانشناسی تربیتی،واحد اصفهان(خوراسگان)، دانشگاه آزاد اسلامی، اصفهان، ایران.

² گروه روانشناسی تربیتی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران

³ گروه آموزش الکترونیکی در علوم پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، تهران، ایران

⁴ گروه مدیریت و برنامه‌ریزی فرهنگی، واحد اصفهان(خوراسگان)، دانشگاه آزاد اسلامی، اصفهان، ایران.

⁵ گروه روانشناسی، واحد اصفهان(خوراسگان)، دانشگاه آزاد اسلامی، اصفهان، ایران.

10.30473/t-edu.2026.76040.1344

چکیده

پژوهش حاضر با هدف بازشناسی مولفه های سواد هوش مصنوعی در دانش آموزان نسل Z با رویکرد فرهنگی و در چارچوب پژوهش کیفی با استفاده از روش تحلیل محتوای کیفی استقرایی بر اساس مدل براون و کلارک (2006) انجام شد. بر مبنای اصل اشباع نظری از تعداد 10 نفر از صاحب‌نظران مطلع حوزه موردمطالعه با استفاده از روش نمونه‌گیری هدفمند وابسته به معیار مصاحبه نیمه ساختاریافته به عمل آمد. برای سنجش اعتبار یابی داده‌ها از دو روش بازبینی دو کدگذار و مرور خبرگان غیر شرکت‌کننده در پژوهش، بازگشت به مصاحبه‌شوندگان استفاده شد. داده‌ها طی چند مرحله کدگذاری باز و محوری مورد تجزیه‌وتحلیل قرار گرفت. برای تحلیل داده های کیفی پژوهش از فرم تحلیل محتوا از از طریق نرم افزار مکس کیودا 2022 استفاده شد. نتایج نشان داد مولفه های سواد هوش مصنوعی در دانش آموزان نسل Z با رویکرد فرهنگی مشتمل بر 6 دسته مولفه آگاهی از جهت گیری فرهنگی، حساسیت به تفاوت‌های فرهنگی، سواد مراقبتی، مسئولیت‌پذیری فرهنگی، آینده‌سازی فرهنگی با هوش مصنوعی و انعطاف‌پذیری فرهنگی است. یافته‌ها نشان می‌دهد که سواد هوش مصنوعی برای نسل Z نباید به مهارت‌های فنی محدود شود بلکه باید رویکردی فرهنگی-اجتماعی نیز داشته باشد.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Cultural Approach to Artificial Intelligence Literacy in Gen Z Students

نویسندگان [English]

Maryam Talaei ¹
Fariborz Dortaj ²
Ehsan Toofaninejad ³
Saeid Sharifi ⁴
Zahra Yousefi ⁵

¹ Department of Educational Psychology, Isf.C., Islamic Azad University, Isfahan, Iran.

² Department of Educational Psychology, Allameh Tabatabaei University, Tehran, Iran

³ Department of eLearning in Medical Sciences, Shahid Beheshti University of Medical Sciences (SBMU), Tehran, Iran

⁴ Department of Cultural Management and Planning, Isf.C., Islamic Azad University, Isfahan, Iran.

⁵ Department of Cilinical Psychology, Isf.C., Islamic Azad University, Isfahan, Iran.

چکیده [English]

A B S T R A C T
The present study aimed to identify the components of artificial intelligence literacy in Generation Z students with a cultural approach and within the framework of qualitative research using the inductive qualitative content analysis method based on the Braun & Clarke (2006) model. Based on the principle of theoretical saturation, 10 experts in the field of study were interviewed using a purposive sampling method dependent on the semi-structured interview criterion. To assess data validation, two methods were used: double-coder review, review by experts not participating in the research, and return to the interviewees. The data were analyzed through several stages of open and axial coding. To analyze the qualitative research data, the content analysis form was used through the MAXQDA2022 software. The results showed that the components of AI literacy in Generation Z students with a cultural approach include 6 categories of components: awareness of cultural orientation, sensitivity to cultural differences, caring literacy, cultural responsibility, cultural future-building with AI, and cultural flexibility. The findings show that AI literacy for Generation Z should not be limited to technical skills but should also have a socio-cultural approach.

کلیدواژه‌ها [English]